سير تطور تاريخي «فاصله‌» قرآني

از آنجا كه قرآن كلام خداوند است و شرافت و عظمت بسيار بالايي دارد، عالمان دين اعتقاد داشتند كه استعمال اصطلاحاتي مانند «نسخ» و «قافيه» كه ميان مردم رايج بود، براي قرآن جايز نيست. ازاين‌رو، اصطلاح «فاصله» با اقتباس از خودِ قرآن مورد استفاده واقع شد. رواج اين اصطلاح در ابتدا با فراز و فرودهايي همراه بود، اما به‌تدريج بر پاهاي خود استوار ايستاد و به عنوان علمي از علوم قرآن مورد توجه قرار گرفت. اين مقاله با روش توصيفي‌ـ تحليلي در پي پاسخ به اين سؤال اساسي است كه چگونگي پيدايش و سير اين اصطلاح و تعريف آن در طول تاريخ چگونه بوده‌است؟ بر اساس اسناد و مدارك موجود، بايد گفت اولين بار واژه‌ «فاصله» به وسيله‌ سيبويه براي فرجام آيات به كار رفت و بعد از او، زجاج آن را در كنار رأس آيه مطرح كرد. رمّاني نيز اولين كسي است كه به صورت رسمي و جدي آن را تعريف نمود و بدان پر و بال داده‌است. در دوران معاصر نيز تحولاتي در تعريف گذشتگان صورت گرفته‌است.