كمّي‌ سازي اثرات ناشي از فعاليت‌هاي انساني بر كيفيت آب‌هاي زيرزميني در ايران: كاربرد رگرسيون كوانتايل به‌ روش گشتاوري

تا كنون مطالعات متعددي به ارزيابي كيفيت منابع آب زيرزميني در ايران پرداخته‌اند، اما سنجش سهم عوامل مختلف انساني بر افت كيفيت اين منابع كم‌تر مورد توجه پژوهش ‌گران قرار گرفته شده است. در اين مطالعه به‌منظور پركردن اين خلأ ابتدا شاخص كيفيت آب زيرزميني براي تمامي استان‌هاي ايران در بازه سال‌هاي 1392 الي 1398 محاسبه شده و سپس با به‌كارگيري يك رويكرد نوين در برآورد رگرسيون كوانتايل، اثرات عوامل انساني بر شاخص كيفيت اندازه‌گيري شده است. هم‌چنين به ‌منظور بررسي نقش زيرساخت‌هاي فاضلاب بر كيفيت آب‌هاي زيرزميني، دو شاخص تركيبي براي توسعه‌يافتگي زيرساخت‌هاي تصفيه و جمع‌آوري فاضلاب به‌روش آنتروپي ساخته شده‌اند. نتايج مطالعه نشان مي‌‌دهد كه در نقاط داراي آب زيرزميني با كيفيت مطلوب، اصلي‌ترين عامل اثرگذار بر كيفيت آب زيرزميني جمعيت مي‌باشد، به‌ طوري ‌كه يك درصد رشد جمعيت 0.71 درصد شاخص كيفيت را افزايش داده است. در نواحي داراي آب‌هاي زيرزميني با كيفيت متوسط و پايين نيز اصلي‌ترين عامل در افت كيفي اين منابع رشد اقتصادي بخش كشاورزي مي‌باشد كه هر يك درصد افزايش آن بيش از 2.5 درصد شاخص كيفيت را افزايش داده است. رشد جمعيت و رشد اقتصادي بخش صنعت و معدن نيز ساير عوامل اثرگذار در اين نواحي مي‌باشند. يك درصد رشد در شاخص‌هاي تركيبي توسعه‌يافتگي زيرساخت‌هاي تصفيه و جمع‌آوري فاضلاب نيز به‌طور متوسط 0.05 و 0.01 درصد شاخص كيفيت را كاهش داده است. براساس نتايج مطالعه كاهش شدت مصرف نهاده‌ها در بخش كشاورزي و ارتقاي زيرساخت‌هاي فاضلاب اصلي‌ترين راه‌كارهاي ممكن در خصوص مديريت كيفي منابع آب زيرزميني در ايران مي‌باشند.