ارزيابي برخي ويژگي‌هاي مورفوفيزيولوژيك و تحمل به خشكي انتهاي فصل رشد برخي ژنوتيپ‌هاي عدس

عدس منبعي غني از پروتئين، فيبر، مواد معدني، آنتي‌اكسيدان‌ها و آهن است. با افزايش كمبود آب، تنش خشكي تهديد عمده‌اي براي توليد جهاني عدس خواهد بود. مطالعه حاضر با هدف بررسي واكنش برخي ژنوتيپ‌هاي عدس در مواجهه با تنش خشكي آخر فصل زراعي و امكان شناسايي ژنوتيپ‌هاي متحمل به خشكي انجام گرديد. در اين راستا 24 ژنوتيپ عدس در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در شرايط معمول زراعي و محيط تنش خشكي در منطقه‌ شهركرد مورد ارزيابي قرار گرفتند. تنش خشكي به‌صورت قطع كامل آبياري در مرحله 50% گلدهي انجام شد. در اين آزمايش صفات مورفوفيزيولوژيكي و عملكردي عدس اندازه‌گيري شد. نتايج تجزيه مركب داده ها نشان داد اثر محيط، ژنوتيپ، اثر متقابل ژنوتيپ × محيط بر اغلب صفات معن‍ي‌دار بود. سهم اين منابع تغييردر ايجاد تنوع در صفات متفاوت بود و محيط بيشترين نقش را در تنوع عملكرد دانه (55.27%) و ژنوتيپ در تنوع وزن 100 دانه (64.6%) و تعداد غلاف تك بذري (53.9%) ايفا نمود. عملكرد ‌دانه در شرايط معمول زراعي با اكثر صفات همبستگي مثبت نشان داد. تحت تنش خشكي عملكرد‌ دانه با صفات بيشتري همبستگي معني‌دار داشت. شاخص‌هاي STI وGMP با عملكرد همبستگي بالا داشتند و مي‌توان از اين شاخص‌ها جهت‌گزينش ژنوتيپ برتر استفاده ‌نمود. براساس نتايج تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي شاخص‌ها، دو مؤلفه اول 97.66 درصد تغييرات را توجيه نمودند كه مؤلفه‌ اول به عنوان مؤلفه‌ نيمه متحمل و مؤلفه‌ دوم به عنوان مولفه متحمل معرفي شدند. نتايج تجزيه كلاستر براساس دو شاخص STI و GMP ژنوتيپ‌ها‌ را در سه گروه مجزا قرار داد. براساس نتايج عملكرد دانه، ژنوتيپ كيميا با دارا بودن كمترين افت عملكرد به‌عنوان رقم متحمل و رقم C113 با بيشترين افت عملكرد به‌عنوان رقم حساس شناسايي گرديد. نتايج تحقيق حاضر نشان داد تنش خشكي در مرحله زايشي موجب كاهش صفات مورفوفيزولوژيك، عملكرد و اجزاي عملكرد ژنوتيپ‌هاي عدس ميشود.