تحليلي بر ساختار اجتماعي در پيكره‌بندي فضايي خانه‌هاي سنتي شوشتر با استفاده ‏از تكنيك نحو فضا

فضا جوهر طراحي معماري است. در معماري مسكن سنتي ايراني توجه به ساختار اجتماعي در طراحي اين بناها زمينه مناسبي را براي سازمان‌دهي اجتماعي ايجاد مي‌كند. اين خانه‌ها كه بر اساس نيازهاي روحي و رواني و اجتماعي فرهنگي ايرانيان طراحي شده‌اند مي‌توانند الگويي براي دستيابي به يك مدل مناسب براي مسكن امروز باشند. فضا و شاكله كلي اين خانه‌ها، قبل از ورود به ساختمان اصلي، حياط و ورودي فضاي متفاوتي را براي شخص ايجاد مي‌كند تكنيك نحو فضا به تعريف محيط‌هاي ساخته‌شده، مدل‌هاي فضايي و پيكره‌بندي فضايي در مقياس‌هاي مختلف و بررسي تعامل آن‌ها با ساختار اجتماعي استفاده مي‌شود. اين مطالعه با هدف تجزيه‌وتحليل سازمان فضايي خانه‌هاي سنتي شوشتر با استفاده از روش نحو فضا و آشكارسازي تأثير روابط اجتماعي در معماري فضاهاي اين خانه‌ها مانند ايجاد حريم‌ها، درجه خصوصي و عمومي بودن فضاها مي‌باشد. نحو فضا به تعريف محيط‌هاي ساخته‌شده، مدل‌هاي فضايي و پيكره‌بندي فضايي در مقياس‌هاي مختلف و بررسي تعامل آن‌ها با ساختار اجتماعي استفاده مي‌شود. اين مطالعه باهدف تجزيه‌وتحليل سازمان فضايي خانه‌هاي سنتي شوشتر با استفاده از روش نحو فضا و آشكارسازي تأثير روابط اجتماعي در معماري فضاهاي اين خانه‌ها مانند ايجاد حريم‌ها، درجه خصوصي و عمومي بودن فضاها مي‌باشد. سؤال اصلي اين پژوهش به ويژگي‌هاي شاخص ساختار فرهنگي اجتماعي پيكره‌بندي فضايي در خانه‌هاي سنتي شوشتر مي‌پردازد. روش تحقيق به‌صورت تركيبي از كمي و كيفي باهدف اكتشاف، تحليل و با استفاده از برداشت و مطالعات ميداني نقشه‌هاي خانه‌ها به‌دست‌آمده و در مرحله بعد با انتخاب 8 پلان از نمونه‌هاي برجسته و واجد ارزش‌هاي معماري در نرم افزار اسپيس سينتكس و اي گراف تحليل شد تا پيوندهاي علي بين عوامل فرهنگي و اجتماعي و طراحي معماري را روشن سازد. نتايج نشان مي‌دهد كه فضاهاي تودرتو با ورودي‌هاي متعدد براي هر فضا، عمق‌پذيري و اتصال‌پذيري فضاها، گسترش ميدان‌هاي بصري در فضاهايي چون حياط مركزي با اطراف، اين خانه‌ها را قادر مي‌سازد تا پيكره‌بندي فضايي منسجمي را ايجاد و اين فضاها را به توانمندترين بخش‌هاي معماري اين خانه‌ها براي گردهمايي اعضاي خانواده تبديل كند. همچنين با ميدان‌هاي بصري پيوسته به حريم خصوصي خانواده اهميت بيشتري داده مي‌شود كه اين امر با استفاده از متغيرهاي طراحي معماري مانند درها، بر اساس ساختار اجتماعي خانواده‌ها ايجاد شده است.