بازشناسي عناصر سيماي شهر تفليس بر اساس توصيف سياحان در دوران قاجار

سيماي شهر، هويت كالبدي يك شهر را ترسيم مي كند. در سيماي شهر، خاطرات جمعي شهروندان و حافظه تاريخي شهر مستتر شده اند و با گذر زمان روايتگر گذشته و هويت شهر به نسل هاي بعدي خواهند بود. يكي از شهرهاي تاريخي كه سيماي آن، همواره موردتوجه گردشگران و سفرنامه نويسان مختلف بوده، تفليس است. بسياري از گردشگران خارجي در دوران قاجار، در سفرهاي خود، از اين شهر نام برده و توصيف خود را از اين شهر در سفرنامه هاي خود ارائه كرده اند. هدف از انجام اين پژوهش، پاسخ به اين سؤال بوده است كه در متون سياحان دوران قاجار، چه عناصري سيماي شهري تفليس در دوران قاجار را تشكيل مي داده است؟ در اين پژوهش بامطالعه يازده سفرنامه كه توسط سياحان داخلي و خارجي در دوران قاجار نوشته‌شده و به مشخصات شهر تفليس اشاره‌شده بود، با استفاده از روش تحليل محتواي كيفي، مقولات و زير مقولات كه شامل نمادها و حامل هاي نماد است، استخراج شدند و پس‌ازآن، موقعيت هريك از نمادها و حامل هاي نماد در شهر تفليس مشخص‌شده و درنهايت نقشه شهر تفليس ترسيم گرديده است. مقولات شامل راه، لبه، محله، گره و نشانه بوده است. نتايج مطالعات نشان داد كه در محله روس ها و قسمت اروپايي نشين و همچنين نزديك به پل هاي نصب‌شده بر رود كر، راه هاي طولاني و مناسب وجود داشت. همچنين در تمام سفرنامه هاي مطالعه شده، رود كر نقش لبه را در سيماي شهر بر عهده داشته و تفليس داراي چهار محله روس ها، ايروان، آلماني ها و گرجي ها بوده است. گره ها شامل فعاليتي و ترافيكي بوده كه پل هاي موجود بر روي رود و تقاطع مسير راه هاي اصلي در محلات، گره هاي ترافيكي و باغ مجتهد، باغ اروپا، باغ اسكندر، ميدان و بازار، گره هاي فعاليتي را تشكيل مي دادند. درنهايت، شهر داراي نشانه هايي ازجمله كوه، برج و باروي قديمي، نارين قلعه، مزار شيخ صنعان، كليساها و مسجد بوده است.