گذار از حقوق بشردوستانه به حقوق ضدتبعيض؛ تحليلي حقوق بشري بر منازعه اسرائيل-فلسطين بر پايه شهروندي

نظريه غالب در منازعه اسرائيل-فلسطين در كشورهاي غربي مبتني بر جريان مسلط رسانه‌اي به‌گونه‌اي سامان‌يافته كه مطابق آن تأسيس اسرائيل به‌عنوان يك دولت مشروع قابل‌شناسايي است. جرياني رقيب اما در مقابل اين نگاه در همان كشورها سر برآورده است كه اسرائيل را همانند دولت آفريقاي جنوبي يك نظام مبتني بر تبعيض نژادي يا آپارتايد مي‌داند. اين مقاله به دنبال آن است كه منازعه اسرائيل-فلسطين را در محك دو رويكرد حقوق بين‌المللِ حقوق ضد-تبعيض و حقوق بشردوستانه مورد تحليل قرار دهد و به اين سوال پاسخ دهد كه كدام رويكرد مبتني بر اصول حقوق بين‌الملل بشر قابل دفاع است. سازمان ملل متحد و عمده مراجع حقوق بين‌الملل با شناسايي نظريه‌ دو دولت و با تكيه‌ بر نظام حقوق بشردوستانه عملاً آورده‌اي براي تأمين حقوق فلسطينيان از حقوق بشر عامي چون حق بر شهروندي و تعيين سرنوشت نداشته‌اند. به نظر مي‌رسد عبور از نظريه دو دولت و در نظر گرفتن هم‌زمان نظام حقوق بشردوستانه در كنار نظام حقوقي ضد تبعيض بهتر مي‌تواند وضعيت حقوق بشري منازعه اسرائيل و فلسطين را تحليل كند؛ به‌گونه‌اي كه شناسايي وضعيت اشغال سرزميني مطابق حقوق بشردوستانه مانعي براي ضرورت پايان بخشيدن به نظام آپارتايد مبتني بر تبعيض نژادي و لاجرم اعطاي حقوق شهروندي و به‌خصوص حق بر رأي سياسي به فلسطينيان شود. تجربه جامعه جهاني در برخورد با آفريقاي جنوبي و راهكارهاي بعد از پايان نظام آپارتايد در فرمول حقوقيِ قابل‌قبول و عملياتي در وضعيت حقوقي اسرائيل فلسطين بسيار راهگشاست.