استعاره‌هاي مفهومي دليري دركلام و تصوير شاهنامۀ طهماسبي

دليري در شاهنامه مفهومي بنيادين و گسترده‌ است و با مفاهيم ديگري چون خرد، نجابت، جنگاوري، شجاعت، نام و... هم‌بسته است. اين مقاله درصدد است تا چگونگي بيان مفهوم دليري را در دو حوزه زبان و تصوير در شاهنامه بررسي كند. فردوسي براي تبيين مفهوم دليري در شعر از چه استعاره‌هاي مفهومي مدد جسته است و هنرمند نگارگر چه تمهيداتي را براي تصويرسازي اين استعارات به كار برده است؟ آيا سعي كرده تا تنها به متن وفادار باشد يا براي بيان اين مفهوم به خلاقيت‌هايي دست زده است؟ در اين پژوهش ديدگاه استعاره‌هاي مفهومي جرج ليكاف و مارك جانسون به‌عنوان چارچوب نظري تحقيق انتخاب و نگاره‌ها نيز از شاهنامۀ طهماسبي انتخاب شده است و تحليل نگاره‌ها براساس روش نشانه‌شناسي اجتماعي تصوير (كرس و ون ليوون) صورت گرفته است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه نگارگر علاوه‌بر استفاده از قراردادهايي چون عناصر نما، همچون ظاهر كنشگر، تركيب‌بندي، ارزش اطلاعات، قاب‌بندي و نشان‌داري، از عناصري اجرايي، چون حضور مشاركت‌كنندگان، مقتضيات صحنه و انواع بردار در ايجاد كنش و همچنين از عناصر ارتباطي مثل زاويه ديد، فاصله و تماس براي به تصوير كشيدن استعاره‌هاي مفهومي دليري استفاده كرده است. در بعضي از اين تصاوير نگارگر به ابداعاتي در بازنمايي اين استعاره‌ها دست زده كه گاهي هم‌راستا با كليت داستان است و گاهي بدون توجه به داستان. تمهيداتي چون نشانداري يا تركيب‌بندي و قاب‌بندي كه در جهت افزون‌سازي و تشديد معناي استعاره‌هاي پهلواني در نگاره‌ها به كار برده است.