ارزيابي انتقادي كنش‌گرايي ماكس وبر در مسئله سير تطوّر دين بر اساس منظومه فكري مطهري

رويكرد ماكس وبر به‌عنوان يك جامعه‌شناس در دسته رويكردهاي خُرد جامعه‌شناسي طبقه بندي شده و تببين او از پديده‌هاي مختلف هم تبييني عيني است. توجه به فرد و تبيين بر اساس در نظر گرفتن موقعيت فرد در جامعه، حتي در مسئله سير تطوّر دين در جامعه نيز خود را نشان داده است. اين مقاله كه با هدف فهم انتقادات به دست آمده از ديدگاه شهيد مطهري بر نظرات ماكس وبر در خصوص مسئله سير تطوّر دين و به روش اكتشافي، توصيفي و انتقادي نگاشته شده است، به اين ملاحظات دست يافته كه دين پديده‌اي با خاستگاه الحادي، بشري يا اجتماعي نيست تا در اثر تغيير و تحولات شرايط و زمان، نياز به تطوّر و همساني با شرايط داشته باشد. جامع بودن و تطابق دين با واقع، دو عنصر اساسي براي عدم احتياج دين به تغييرات ماهوي است. همچنين ماهيت دين در گذر تاريخ تغيير نكرده تا دين نياز به تكميل داشته باشد. عناصر همه اديان الهي، يكسان است و تغييري در اين عناصر شكل نگرفته تا گمان تغيير، تحوّل و تطوّر در دين ايجاد شود. ديدگاه قرآن در خصوص سير تطوّر دين، ديدگاهي يكپارچه است. يعني اين دين از بدو خلقت اولين انسان تا آخرين مخلوق توسط خداوند متعال با هدف ايجاد تضمين سعادت زندگي دنيوي و اخروي با انسان و جامعه انساني همراه شده و چون هدف يكسان است، دين نيز جامع اين هدف از ابتدا تاكنون بوده است.