گستره مفهومي وليّ بيمار در تبصره 2 ماده 495 قانون مجازات اسلامي 1392

قانون‌گذار در تبصره 2 ماده 495 قانون مجازات اسلامي، وليّ بيماران ناهوشيار را جهت رضايت درمان يا برائت از خسارات، وليّ خاص همانند پدر و وليّ عام (مقام رهبري) معرفي مي‌نمايد. اين تبصره برگرفته از متون فقهي است و سؤالي كه درخصوص تبصره مزبور وجود دارد، اين است كه مقصود از وليّ خاص، چه كسي است؟ آيا اقارب بيمار صلاحيت امضاي برائت‌نامه پزشكي را دارند؟ پژوهش حاضر كه به روش تحليلي ـ توصيفي نگاشته شده است، با بررسي موارد استناد در كلام فقيهان، به اين نتيجه مي‌رسد كه آيه «أُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَي بِبَعْضٍ» را مي‌توان به‌عنوان يك قاعده عام در پاسخ به سؤال فوق پذيرفت و در فرض بيهوشي بيماري كه از تحت ولايت خارج شده است نيز مي‌توان براي اخذ برائت به خويشانش مراجعه كرد. بررسي‌هاي حقوقي و فقهي از جمله تدقيق در موارد استعمال و استناد فقهاي اماميه به آيه مذكور از طريق عموميت بخشيدن به آيه و يا تنقيح مناط و همچنين قاعده «لاضرر» و تأمل در رويه حاكم بر فضاي پزشكي كشور در حال حاضر، اين فرضيه را قوت مي‌بخشد كه منظور از وليّ در اين تبصره، وليّ قهري نبوده، بلكه رضايت يكي از بستگان درجه يك بيمار (وليّ عرفي)، از نظر فقهي و حقوقي، صحيح و موجب معافيت پزشك از مسئوليت خواهد شد.