ارزيابي قابليت گياهان مؤثر در مهار فرسايش آبكندي (مطالعه موردي: منطقه كنارتخته استان فارس)

زمينه و هدف: فرسايش آبكندي ازجمله انواع فرسايش آبي و تشديد شونده است كه وقوع آن موجب تغييرات بارز در منظر زمين و محيط زيست مي شـود. گرچه روش هاي مهندسي براي مهار فرسايش مهم است، اما روش هاي زيستي از روش هاي بسيار كارآمد و كم هزينه براي مهار فرسايش خاك است. بنابراين، توجه به ويژگي اندام هاي گياه براي مهار فرسايش بسيار مهم است كه كمتر موردمطالعه قرارگرفته است. ازاين رو، هدف از مطالعه حاضر ارزيابي قابليت گياهان بومي به منظور مهار فرسايش آبكندي در منطقه نيمه خشك كنار تخته در استان فارس است.روش پژوهش: بر اساس چهار معيار مقاومت در برابر جريان فرسايشي متمركز، قابليت پايدارسازي ديواره ها، آستانه خميدگي بر اثر جريان آب و توان جذب بار معلق و با كاربست پنج شاخص كمي توان گياهان به منظور مهار فرسايش آبكندي ارزيابي شد. مقايسه و امتيازدهي گياهان بر مبناي معيارهاي فوق و بر اساس تجزيه وتحليل چند معياره انجام شد. پس از اندازه گيري شاخص هاي تراكم ساقه (SD)، پتانسيل جذب رسوب و مواد آلي (SOP)، شاخص سختي ساقه (MEI)، ميزان نسبي جدا شدن خاك (RSD) و انسجام ريشه (Cr) هر شاخص با توجه به مقياس به پنج امتياز (صفر كم ترين و چهار بالاترين) تقسيم بندي شد. در ادامه، نمره هر شاخص در نمودار ستاره اي نشان داده شد. درنهايت، براي ارزيابي بهتر گونه هاي مختلف براي مهار فرسايش آبكندي، سطح اشغال شده در نمودار ستاره اي موردبررسي قرار گرفت.يافته ها: نتايج اندازه گيري شاخص هاي SD، SOP، MEI، RSD و Cr براي گونه Ziziphus spina-christi به ترتيب برابر با 0.0027، 0.097، 108، 0.398 و 8.34 كيلو پاسكال بود كه بهترين عملكرد را در مقايسه با ساير گونه ها نشان مي دهد. درمجموع با 18 امتياز، اين مناسب ترين گونه براي مهار فرسايش آبكندي است. گونه Atriplex canescens با 13 امتياز در جايگاه دوم و ساير گونه ها با عملكردي پايين تر در جايگاه هاي بعدي قرار گرفتند.نتايج: گونه هايي مانند Ziziphus spina-christi و Atriplex canescens به دليل سازگاري با اقليم، شرايط خشك منطقه، مقاومت در برابر جريان هاي متمركز و نيز تثبيت ديواره آبكندها ممكن است در احياء و توسعه پوشش گياهي منطقه سودمند باشند. استفاده از تركيبي از گونه هاي گياهي به دليل قابليت متفاوت در مهار فرسايش كمك كننده مي باشد. لذا، استفاده از گونه هاي بومي مقاوم علفي و چندساله براي مبارزه زيستي با فرسايش هاي تشديد شونده به ويژه فرسايش آبكندي در مناطق نيمه خشك توصيه مي شود. استفاده از يافته هاي پژوهش حاضر در ساير مناطق نيمه خشك كشور پيشنهاد مي شود.