ارزيابي استفاده از پوشش‌هاي فيزيكي در كاهش تبخير از سطح مخازن كوچك آب در مناطق خشك و نيمه‌خشك

زمينه و هدف: كمبود منابع آب در مناطق خشك و نيمه خشك مانند كشور ما و حجم بالاي تلفات آب از طريق تبخير موجب شده است تا اهميت روش هاي مناسب و كاربردي به منظور كاهش تبخير از مخازن آب، روز به روز بيش از پيش مشخص گردد. آب از جمله ضروري ترين نيازهاي بشر است. تبخير يكي از مهم ترين پديده هاي اقليمي در اتلاف آب درياچه ها و مخازن روباز محسوب مي گردد. روش هاي كاهش تبخير با توجه به شرايط منطقه اي، توجيه اقتصادي و مسائل زيست محيطي، متفاوتند. از طرفي، پژوهش هاي انجام شده در كشور ايران در زمينه كاهش و كنترل تبخير از مخازن آب محدود است. لذا، پژوهش حاضر با هدف استفاده از روش هاي جديد، اقتصادي، متناسب با شرايط اقليمي و قابل دسترس براي كاهش تبخير از مخازن آب، و به خصوص مخازن آب كشاورزي، در منطقه سمنان انجام شد.روش پژوهش: در اين پژوهش، كارايي شش پوشش فيزيكي (توپ هاي پلاستيكي سفيد، بطري هاي خالي، بطري هاي پر از كاه و كلش، توري سايبان سبز با تراكم 50%، توري سايبان سبز با تراكم 80% و توري سايبان سفيد با تراكم 50%) بعد از آماده سازي روي تشت هاي تبخير كلرادو، براي چهار دوره تقريباً 30 روزه در فصول پائيز و زمستان 1398 و بهار و تابستان 1400، ارزيابي شد. اندازه گيري ها به صورت روزانه، در ساعت 10:30 در شش ماهه اول سال 1398 و ساعت 9:30 در شش ماهه دوم سال1400 انجام شد. لازم به ذكر است كه دماي آب نيز با استفاده از دماسنج الكلي هم زمان با قرائت سطح آب اندازه گيري شد.يافته ها: بر اساس نتايج اندازه گيري ها، ميزان تبخير از تيمارهاي توپ هاي پلاستيكي سفيد، بطري هاي خالي، بطري هاي حاوي كاه و كلش، توري سايبان سبز با تراكم 50%، توري سايبان سبز با تراكم 80%، توري سايبان سفيد با تراكم 50% و شاهد به ترتيب برابر با 259، 320، 213، 277، 369، 283 و 754 ميلي متر در چهار دوره مورد بررسي بود كه به وضوح كاهش چشم گير تبخير پوشش هاي ششگانه به مقدار 66، 58، 72، 63، 52 و 61 درصد نسبت به تيمار شاهد را نشان مي-دهد.نتايج: به طور كلي، با توجه به كارايي تمامي تيمارهاي اين پژوهش و كاربرد اين پوشش ها با در نظر گرفتن شرايط اقتصادي، اجتماعي و امكان پذير بودن اجرا، به منظور كاهش تبخير از مخازن روباز آب، به خصوص استخرهاي ذخيره آب كشاورزي، كارآمد و مناسب ارزيابي مي شود. به طوركلي از بين روش هاي مورد استفاده بيشترين كارايي مربوطه به بطري پر شده با كاه و كلش و پس از آن نيز تيمارهاي توپ پلاستيكي و توري سايبان سبز با تراكم 80 مناسبترين روش ها ارزيابي شدند.