واكاوي نقش دولت و سرمايه در توليد فضاي شهري دورۀ معاصر با تأكيد بر شهر زنجان

كيفيت سكونت در شهرها ارتباط مستقيم با كيفيت فضاهاي شهري دارد. تعيين‌كننده كيفيت فضاي شهري به عوامل و نيروهاي توليد فضا بستگي دارد. به‌رغم توسعه دانش شهرسازي و معماري در دوره معاصر، كيفيت سكونت در شهرها چندان مطلوب به نظر نمي‌رسد. دولت و سرمايه در ارتباطي تنگاتنگ و هم آهنگ و هم‌آوا با يكديگر از مهم‌ترين عوامل توليد فضاي شهري دوره معاصر ازجمله شهر زنجان محسوب مي‌شوند. توليد فضا در دوره معاصرِ شهر زنجان عمدتاً در قالب طرح‌هاي آماده‌سازي زمين صورت گرفته است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد، طي اين دوره بالغ بر 94 درصد از كل اراضي آماده‌سازي شده به‌وسيله دخالت مستقيم دولت و تعاوني‌هاي متعلق به كاركنان دولت انجام شده است. آماده‌سازي زمين توسط دولت، شرايط رانت زمين و ايجاد ارزش افزوده از اين طريق را فراهم كرده و حوزه زمين و مسكن را به محل مطمئني براي بازتوليد سرمايه تبديل كرده است. اين امر گوياي نقش بدون منازع دولت و سرمايه در توليد فضاي شهريِ زنجان است. روش تحقيق در مقاله حاضر، براساس هدف پژوهش و از اين حاظ كه ماهيت موضوع از نوع متغيرهاي غيرقابل‌اندازه‌گيري و كميت‌ناپذير است و داده‌هاي بررسي‌شده نيز اسناد، داده‌هاي متني و آماري‌اند، از نوع كيفي انتخاب شد؛ بر اين اساس، روش انجام مطالعه، توصيفي (پس‌رويدادي)-تحليلي بود. براي تحليل نيروهاي تأثيرگذار بر جريان توليد فضاي شهري از مدل «چندموضوع-چندبازيگر مكتور» استفاده شد و براي ارزيابي ميزان انسجام و درهم‌تنيدگي فضايي شهر، ضريب هم‌پيوندي در سطح فراگير و محلي و همچنين ضريب عمق به كار گرفته شد.