رابطه نفس و قوا از منظر عرفان نظري

در عرفان نظري نفس آدمي حد واسط ميان دو بُعد روح مجرد و بدن ماديِ است و داراي آلاتي به نام قواست. اين مقاله با جست‌وجو در معرفة‌النفس عرفان نظري و با ابتنا بر روش تحليلي - توصيفي قواي نفس، كاركردهاي آن‌ها و چگونگي ارتباط بين نفس و قوا را بررسي كرده و به اين نتيجه رسيده است كه نظر به اساسي‌ترين مبنا در عرفان نظري كه وحدت شخصيه وجود است، وحدت نفس ذيل وحدت حقۀ ظلّيه كه ظلّ وحدت حقۀ حقيقيۀ الهيه است، ترسيم شده و بر اين اساس از قواي نفس با عنوان مظاهر و تجليات و تعينات نفس ياد مي‌شود؛ از اين رو تعدّد قوا نه‌تنها منافاتي با وحدت نفس ندارد، بلكه بيانگر جامعيت و قوت وجودي آن و مبيّن اين امر است كه نفس با حفظ وحدت و يكتايي، با قوا عينيت دارد و قواي نفس نيز در جميع مراتب نفس به حيثيت تقييديه شأنيه موجودند. بنابراين وجود نفس انساني در مقام ذات نسبت به مراتب و تعينات خود لابشرط است و در مظاهر قوا بشرط شي‌ء.