نقد و بررسي اشكالات احتمالي بر اصل تناقض

استحاله اجتماع نقيضين به‌عنوان ام‌القضايا جايگاه مهمي در نظام مبناگرايي دارد. اين مقاله مي‌كوشد با روش تحليلي ـ انتقادي اشكالاتي را كه مي‌توان نسبت به اين اصل وارد كرد تبيين كرده، به آن‌ها پاسخ دهد. ترديد در حكايتگري اين اصل و ساختار ذهني شمردن آن، ترديد در واقع‌نمايي آن، ترديد در مصاديق اين اصل به دليل احتمال عدم كشف برخي از شرايط تناقض، ترديد در امكان تنظيم استدلال با تكيه بر اين اصل به دليل عدم وجود گزاره‌اي مستقل از آن و درنهايت ترديد در ارجاع به اين اصل در تلاش‌هاي علمي مبناگرايان، مهم‌ترين اشكالات در اين مقام‌اند. هيچ‌يك از اين اشكالات وارد به نظر نمي‌رسند. استحاله اجتماع حكم ذات نقيضين است، در هر ساحت وجودي كه فرض شوند. ترديد در واقع‌نمايي اين اصل به شكاكيت منجر خواهد شد و علم حضوري نيز مبناي تصديق آن است. استقرايي بودن شرايط تناقض منافاتي با بداهت خود اين اصل ندارد. استدلال منحصر در قياس نيست، ضمناً براساس برخي مباني بديهيات اوليه هم‌عرض اين اصل تكثر دارند. مبناگرايان نيز در تلاش‌هاي علمي خود صرفاً در مقام اقامه برهان و صرفاً بر مبناي انحصار بديهيات اوليه به اين اصل، ملزم به ارجاع استدلال‌هاي خود به آن هستند.