اعتبارسنجي روش تحليل گفتمان انتقادي فركلاف در تفسير قرآن كريم

«تحليل گفتمان انتقادي» فركلاف روش تفسيري ميان‌رشته‌اي است كه هدف از آن دستيابي به ايدئولوژي پنهاني است كه مشاركت‌كنندگان فعال گفتمان آن را به‌صورت طبيعي شده در گفتمان قرار داده‌اند. به اين منظور مفسر در اين روش با گذر از سه سطح «توصيف»، «تفسير» و «تبيين»، به بررسي متن مي‌پردازد. اين روش تحليلي در سال‌هاي اخير با اقبال روزافزون برخي قرآن‌پژوهان مواجه شده است. ازاين‌رو بررسي روش «تحليل گفتمان انتقادي» از نظر مبنا و اصول و كاربست آن به‌مثابه يك روش در تفسير قرآن كريم ضروري به نظر مي‌رسد. اين پژوهش با استفاده از روش توصيفي ـ تحليلي به بررسي كاربست روش «تحليل گفتمان انتقادي» در تفسير قرآن پرداخته است. صرف‌نظر از مباني و اصول، اجراي تحليل گفتمان انتقادي فركلاف به‌مثابه يك روش براي تفسير قرآن كريم با اشكالات متعددي روبه‌روست. مهم‌ترين اشكال روش «تحليل گفتمان انتقادي» پذيرش نگاه فركلاف به زبان، به‌عنوان يكي از اصول اين روش است. در نگاه او ايدئولوژي ابزاري براي حكمراني بر مردم و استيلاي بر آنان بوده و فركلاف همين معنا از ايدئولوژي را در روش انتقادي خود پذيرفته است. ساير اشكالات با كاوش و اجراي روش، مشخص مي‌شوند. استفاده از مراحل گفتمان انتقادي براي دستيابي به موقعيت‌هاي محيطي با اشكالاتي (همچون نسبيت، واقعه‌انگاري متن، مرگ مؤلف، تاريخمندي متن و تكثر معنايي) روبه‌روست. بازتوليد يك گفتمان از طريق روش مزبور موجب تغيير ساختاري گفتمان مي‌شود. وجود تنها يكي از اين اشكالات در هر روش تفسيري، استفاده از آن را براي تفسير قرآن كريم ناممكن مي‌سازد.