سير تطور دانش و نگارش‌هاي علوم قرآني حوزه علميه قم در سده اخير

علوم قرآن در حوزۀ علميۀ قم از قريب دهۀ 30 شمسي مد نظر قرارگرفته و تاكنون آثار فراواني در اين زمينه به ثمر رسيده است. مقالۀ حاضر با گردآوري آثار علوم قرآني از مراجع كتاب‌شناحتي قرآني، وبگاه‌ها و بانك‌هاي اطلاعاتي درصدد يافتن شاخه‌هاي علوم قرآن مورد اهتمام حوزويان، شمار آثار در هر شاخه و نيز تحليل و بررسي تطور رخ‌داده در آن شاخه و زمينه‌ها و عوامل پديدآيي آنهاست. رهگيري نگارش‌هاي حوزيان قم در علوم قرآن نشان از افزايش كمّي قابل توجه از دهه‌اي به دهۀ ديگر دارد. علاوه بر آن، تنوع موضوعات پژوهشي قرآن‌پژوهان حوزه علميه قم نيز به مرور زمان افزوده شده است. درونمايه اين آثار در دهۀ 30 و 40 شمسي به موضوعات كم‌شماري همچون «وحي» و «تحريف» محدود بود؛ ولي مقارن با انقلاب اسلامي و محوريت ‌يافتن حوزۀ علميه قم، تأسيس پژوهشگاه‌ها و مراكز تخصصي علوم قرآن، تأسيس و توسعۀ رشتۀ «علوم قرآن و حديث» و افزايش پژوهش‌هاي قرآني و به واسطه بهره‌ جستن عالمان حوزه از ميراث غني تفسير معاصر اماميه، واكاوي دقيق منابع تفسيري و به ويژه روايات تفسيري، بهره‌ جستن از علوم جديد زبان‌شناختي و علوم انساني، بازسازي و بازخواني ديدگاه‌هاي سنتي و رسمي در پرتو پاسخ‌گويي به شبهات و تنقيح قواعد و مباني كلي و درنگ در راهكارهاي نظريه‌پردازي، به تدريج درونمايه نگاشته‌ها از حالت محدود پيشين بيرون آمد و با دربر گرفتن شاخه‌هاي گوناگون علوم قرآن توسعه يافت و به سوي هويت بخشيدن به علوم قرآن با رهيافتي شيعي و استقلال انديشۀ قرآني اماميه پيش رفت.