اعتبارسنجي معادلات فاكس و تاناكا در برآورد ضربان قلب بيشينة كودكان و نوجوانان ايراني: ارزيابي به روش تحليل گازهاي تنفسي در آزمون ورزشي وامانده‌ساز

زمينه و هدف: ضربان قلب بيشينه يك شاخص فيزيولوژيكي به‌منظور كنترل شدت فعاليت بدني در حوزة ورزش و توانبخشي ورزشي به‌شمار مي‌رود. به‌دليل مشكلات اجرايي اندازه‌گيري ضربان قلب بيشينه در آزمون‌هاي ورزشي فزاينده، اين شاخص فيزيولوژيكي به‌وسيلة معادلات رگرسيوني برآورد مي‌شود. اغلب منابع علمي از دو معادلة فاكس (سن - 220) و تاناكا (سن 0.7 -208) به‌منظور برآورد ضربان قلب بيشينه استفاده كرده‌اند كه بر پاية داده‌هاي حاصل از جمعيت بزرگسال طراحي شده‌اند. بنابراين ممكن است اين دو معادله در جمعيت كودك و نوجوان از دقت زيادي برخوردار نباشد. هدف اين پژوهش اعتبارسنجي معادلات فاكس و تاناكا در برآورد ضربان قلب بيشينة پسران كودك و نوجوان است. مواد و روش‌ها: در پژوهش حاضر ضربان قلب بيشينه در آزمون درمانده‌ساز بروس تعديل‌شده بر روي نوار گردان مجهز به دستگاه تحليل گازهاي تنفسي به روش مستقيم در 349 پسر 8 تا 18 سالة سالم اندازه‌گيري شد. در ادامه ضربان قلب بيشينه با استفاده از معادلات فاكس و تاناكا برآورد شد. به‌منظور اعتبارسنجي معادلات فاكس و تاناكا در مجموع آزمودني و نيز آزمودني‌هاي كودك و نوجوان، ضربان قلب بيشينة اندازه‌گيري‌شده و برآوردشده با همديگر مقايسه شدند. براي اين كار از همبستگي پيرسون، تي همبسته و توافق بلاند آلتمن استفاده شد. نتايج: با افزايش سن آزمودني‌ها تغيير چشمگيري در ضربان قلب بيشينة پسران رخ نداد، به‌طوري‌كه همبستگي منفي ضعيفي بين سن و ضربان قلب بيشينه ديده شد (0.05 P ،0.198 - =P). همبستگي معناداري بين ضربان قلب بيشينة اندازه‌گيري‌شده در روش معيار با معادلات فاكس (0.198=R) و تاناكا (0.198=R) ديده شد (0.05 P). با اين همه، تفاوت معناداري بين ضربان قلب بيشينة اندازه‌گيري‌شده با ضربان قلب بيشينة برآوردشدة فاكس (6.32±5.23= ميانگين اختلاف، معادل 2.7 درصد ميانگين ضربان قلب بيشينه) و تاناكا (6.17±3.07- = ميانگين اختلاف، معادل 1.44- درصد ميانگين ضربان قلب بيشينه) ديده شد (0.05 P)، به‌طوري‌كه معادلات فاكس و تاناكا به‌ترتيب به بيش‌تخميني و كم‌تخميني ضربان قلب بيشينه انجاميد. همچنين نمودار بلاند-آلتمن حاكي از توافق پايين معادله‌هاي ضربان قلب بيشينة فاكس و تاناكا در مقايسه با روش معيار بود. در ادامه، با تقسيم آزمودني‌ها به دو ردة سني 8 تا 13 سال و 14 تا 18 سال تغييري در نتايج ايجاد نشد، به‌طوري‌كه همبستگي معناداري بين ضربان قلب بيشينة معادلات فاكس و تاناكا با روش معيار مشاهده نشد (0.094 – 0.028 =R) (0.05 P). همچنين اختلاف معناداري بين ضربان قلب بيشينة معيار و معادلات فاكس و تاناكا ديده شد (ضربه در دقيقه 6.26 - 3.55 - = ميانگين اختلاف) (0.05 P).نتيجه‌گيري: به‌نظر مي‌رسد كه در پسران كودك و نوجوان معادلات ضربان قلب فاكس و تاناكا از اعتبار كافي برخوردار نيستند. با اين همه، در شرايطي كه مجبور به برآورد ضربان قلب بيشينه هستيم، معادلة تاناكا از خطاي برآورد كمتري برخوردار است. با توجه به نتايج اين پژوهش، طراحي معادلة بومي به‌منظور برآورد ضربان قلب بيشينة پسران كودك و نوجوان ايراني سودمند خواهد بود.