تأثير دوازده هفته تمرينات شطرنج در شرايط تنگي زمان بر برخي شاخص‌هاي الكتروانسفالوگرافي و مهارتي در شطرنج‌بازان

زمينه و هدف: شطرنج در شرايط تنگي زمان از چالش‌هاي بسيار مهمي است كه شطرنج‌بازان در طول رقابت‌هاي گوناگون در مراحل پاياني بازي با آن مواجه مي‌شوند و عملكرد ورزشكاران اين رشته را در طول رقابت تحت تأثير قرار مي‌دهد، ازاين‌رو پيشنهاد راهكارهاي تمريني مناسب در راستاي بهبود عملكرد ورزشكاران اين رشتۀ ورزشي و بررسي سازوكارهاي مربوطه ضروري است. بنابراين هدف از تحقيق حاضر، بررسي تأثير 12 هفته تمرينات شطرنج در شرايط تنگي زمان بر شاخص‌هاي الكتروانسفالوگرافي و مهارتي در شطرنج‌بازان است.مواد و روش‌ها: در يك پژوهش نيمه‌تجربي از ميان شطرنج‌بازان 15-22 سال در بازۀ درجۀ بين‌المللي (ELO) 1400-2000 كه پيشينۀ دست‌كم سه سال شطرنج را داشتند، 28 نفر به‌صورت داوطلبانه در پژوهش شركت نمودند و در دو گروه 14 نفره شامل گروه تمرين در شرايط تنگي زمان و گروه تمرينات هميشگي شطرنج جايگزين شدند. در اولين روز پژوهش، وزن، قد، شاخص تودۀ بدني و شاخص‌هاي الكتروانسفالوگرافي آزمودني‌ها در حالت استراحت و حين بازي در شرايط تنگي زمان اندازه‌گيري شد. گروه تمرين شطرنج، 12 هفته تمرينات ويژۀ شطرنج در شرايط تنگي زمان را به‌صورت پنج جلسه در هفته و هر جلسه به مدت چهار ساعت در بازۀ زماني چهار تا هشت عصر انجام دادند. گروه كنترل در اين مدت تمرينات هميشگي شطرنج خود را داشتند. در هفته‌هاي ششم و دوازدهم اجراي روش تمريني، شاخص‌هاي الكتروانسفالوگرافي و مهارتي تمام آزمودني‌ها براي تعيين توان مطلق امواج تتا، آلفا و نسبت تتا به آلفا ثبت شد. تغييرات شاخص‌هاي مورد بررسي طي مراحل گوناگون اندازه‌گيري با آزمون‌هاي آنوواي مكرر با عامل بين گروهي، آزمون تعقيبي بنفروني و تي مستقل به كمك نرم‌افزار SPSS22 در سطح معناداري 0.05 P بررسي شد.نتايج: پس از تأييد همگني گروه‌ها در متغير پژوهش (0.05 P)، پس از شش هفته انجام تمرين با محدوديت زماني و هميشگي افزايش معناداري درون گروهي در شاخص توان مطلق امواج تتا، آلفا و نسبت تتا به آلفا مشاهده شد (05/ P)، اما تفاوت بين‌گروهي از ديد شاخص‌هاي يادشده ديده نشد (0.05 P). با اين ‌همه پس از 12 هفته ميزان افزايش موج تتا و نسبت آلفا به تتا در گروه تمرين با محدوديت زماني به‌طور معناداري با گروه تمرين هميشگي تفاوت داشت (05/ P).نتيجه‌گيري: تمرينات شطرنج با محدوديت زماني شايد سبب ايجاد تغييرات مثبتي در قشر مغزي با تعديل فعاليت امواج تتا شود. بنابراين تمرينات شطرنج با محدوديت زماني مي‌تواند مداخلۀ مؤثري براي بهبود امواج مغزي و فعاليت الكتريكي قشر مغز و به‌طور نهفته ارتقاي عملكرد مغزي شطرنج‌بازان باشد.