مقايسه انديشه‌هاي محيط‌زيستي حضرت آيت‌الله خامنه‌اي رهبر معظم انقلاب اسلامي ايران و حضرت آيت‌الله جوادي آملي

چكيدهموضوع محيط‌زيست و طبيعت و اخلاق محيط‌زيستي موردتوجه تمام اديان الهي و غير الهي بوده است. در عصر حاضر موضوع محيط‌زيست و طبيعت موردتوجه نه‌تنها دانشمندان علوم فني و مهندسي قرارگرفته بلكه موردتوجه فيلسوفان معاصر و رهبران اسلامي ازجمله فقهاي شيعه قرار گرفته است. در سال‌هاي اخير حضرت آيت‌الله خامنه‌اي رهبر معظم انقلاب اسلامي و حضرت آيت‌الله جوادي آملي دو تن از فقهاي برجسته جهان تشيع هستند كه به اين موضوعات به‌صورت ويژه پرداخته‌اند. حضرت آيت‌الله خامنه‌اي رهبر معظم انقلاب اسلامي ايران هم از نظر بالاترين مسئول حكومت و هم در جايگاه يكي از رهبران برجسته مذهبي جهان در طي بيست سال گذشته به‌صورت پيوسته به موضوع محيط‌زيست و طبيعت توجه داشته است. براي بررسي ديدگاه‌هاي مقام معظم رهبري 57 مورد از بيانات ايشان در طي ده سال گذشته (1379-1399) با كليدواژه‌هاي محيط‌زيست، طبيعت، منابع طبيعي، هوا، آب، خاك، درخت، جنگل، مرتع، تخريب، انرژي، آلودگي، آگاهي، قانون، جرم، تصرف و غيره مورد پردازش آماري، تجزيه‌وتحليل قرار گرفت. پردازش اين داده‌ها نشان مي‌دهد كه بيشترين تكرار در مورد كلمه درخت و درختكاري با 205 مورد و كمترين آنها مربوط به كلمه آگاهي‌رساني با 4 مورد تكرار شده است. اهميت ويژه رهبري بر درخت و درختكاري از اين ديدگاه جالب است كه در قرآن كريم نيز كلمه درخت 27 بار و نام درختاني مثل خرما 20 بار تكرار شده است. از نكات مهم ديگر در ديدگاه‌هاي مقام معظم رهبري نسبت به محيط‌زيست و منابع طبيعي آن است كه علاوه بر به‌كارگيري كلمات درست از ديد يك مقام اجرايي و كارشناسي، حاكم بودن ادبيات قرآني و فلسفه اسلامي است. حضرت آيت‌الله جوادي آملي نيز به‌عنوان يك از فقهاي برجسته جهان تشيع و فيلسوفان اسلامي از سال‌هاي 1384 به‌صورت ويژه به موضوع محيط‌زيست و طبيعت پرداخته است. بررسي مطالب موجود در سايت رسمي، سخنراني‌ها، مقالات و كتب ايشان نشان مي‌دهد خميرمايه ديدگاه‌هاي ايشان بر دو مبناي ادبيات فلسفي و قرآني قرار دارد. اين پژوهش نشان مي‌دهد كه ديدگاه‌هاي محيط‌زيستي حضرت آيت‌الله خامنه‌اي و حضرت آيت‌الله جوادي آملي تحت تأثير ادبيات قرآني، احاديث و روايات ذكرشده شده از پيامبر گرامي اسلام و امام جعفر صادق، مباني فقهي معروفي مانند قاعده لاضرر و لاضرار، قاعده تسبيب، قاعده اتلاف و فيلسوفان اسلامي به‌ويژه ملاصدرا است. با اين تفاوت كه در ديدگاه‌هاي مقام معظم رهبري نظرات كارشناسي و اجرايي نيز كاملاً مشهود است درحالي‌كه در نظرات حضرت آيت‌الله جوادي آملي نظرات كارشناسي و اجرايي مشاهده نمي‌شود.