شناسايي و اعتباريابي مفاهيم اخلاق محيط‌زيستي از منظر قرآن؛ موردمطالعه روستاييان شهرستان نقده

عليرغم علاقه روزافزون به بررسي نقش باورهاي ديني نسبت به حفاظت از محيط‏زيست، هنوز تحقيقات كافي در رابطه با تحليل پيام‏هاي الهي انجام نشده است. لذا پژوهش حاضر سعي دارد اين شكاف را با شناسايي و اعتباريابي مفاهيم اخلاق محيط‌زيستي از منظر قرآن پر كند. در اين تحقيق از رويكرد تركيبي (طرح متوالي اكتشافي) استفاده شد. در بخش كيفي به‌منظور شناسايي مفاهيم اخلاق محيط‌زيستي از منظر قرآني از تحليل محتوا بر اساس رهيافت تفسيري استفاده شد. فرآيند اجرايي پژوهش در بخش كيفي، مصاحبه با هفت نفر از متخصصان الهيات و معارف اسلامي بود كه به‌صورت نمونه‌‏گيري گلوله برفي انتخاب شدند. سپس در بخش كمي، بر اساس مفاهيم بخش كيفي، پرسشنامه‏‌اي طراحي و در بين جامعه موردمطالعه توزيع شد. جامعه موردمطالعه روستاييان شهرستان نقده بودند (36760 =N) كه با استفاده از نمونه‏‌گيري تصادفي طبقه‏اي تعداد 379 نفر انتخاب شدند. روايي محتوايي ابزار تحقيق توسط پانلي از متخصصان تأييد شد. براي تعيين روايي از نسبت روايي محتوايي و شاخص روايي محتوايي استفاده شد كه مقدار هر دو آنها قابل‌قبول (بالاي 0.7) بود. همچنين پايايي ابزار تحقيق با استفاده از آلفاي كرونباخ (0.83) تعيين شد. در بخش كمي جهت تلخيص مفاهيم از تحليل عاملي اكتشافي استفاده شد. طبق نتايج، مفاهيم اخلاق محيط‌زيستي از منظر قرآن تحت عنوان شش مفهوم كلي «امانت‌داري»، «شكرگزاري»، «آباداني»، «عدالت»، «كمال‏گرايي» و «احترام» دسته‌‏بندي شدند. همچنين، به‌منظور اعتباريابي هر يك از مفاهيم از تحليل عاملي تأييدي مرتبه دوم استفاده شد. در پايان پيشنهاد‌هايي جهت تقويت ارزش‌‏ها و اصول اخلاقي قرآن نسبت به حفظ محيط‏زيست ارائه گرديد.