ارائه الگوي هستي‌شناسي حاكميت فضاي سايبر: طرح يك تعريف جامع

فضاي سايبر جامعه‌اي است كه در بستر فناوري اطلاعات و ارتباطات شكل گرفته است. اين فضا داراي مرزهاي سرزميني نيست و در ظاهر توسط قدرت واحدي اداره نمي‌شود. توانايي شبكه‌هاي رايانه‌اي براي فراتر رفتن از مفهوم مدرن زمان و مكان، عواقب قابل توجهي براي حكومت‌داري بر اساس روابط دولت-ملت دارد. به‌دليل كمبود فزاينده كنترل ارتباطات در فضاي سايبر، روش‌هاي سنتي حكومت‌كردن در حال سست‌شدن هستند. از اين‌رو، مسائلي مانند الگوي حكمراني فضاي سايبر و اعمال حاكميت، مرزباني سايبري، نظارت، كنترل، حفظ حريم خصوصي، معماري ساختار جامعه مجازي متناسب با جامعه بومي مطرح مي‌گردد. همچنين با توجه به نياز روزافزون انسان‌ها به فضاي مجازي، حاكميت فضاي سايبر به بخش مهمي از حاكميت فضاي واقعي ملي تبديل گرديده است. بنابراين، وجود حاكميت در فضاي سايبري امري ضروري و حائز اهميت است. بر اين اساس، هدف پژوهش حاضر ارائه تعريفي جامع و كامل از حاكميت فضاي سايبر با استفاده از ابزار هستي‌شناسي است. در اين پژوهش كه يك پژوهش كيفي است، با توجه به تعاريف و ديدگاه‌هاي مختلف در حيطه حاكميت فضاي سايبر، ضمن بررسي مباني نظري حاكميت فضاي سايبر از طريق منابع و اسناد به‌روز و معتبر (سال‌هاي 2004-2022) و تحليل آن‌ها با استفاده از روش تحليل مضمون، مؤلفه‌ها و مضامين حائز اهميت در حوزه حاكميت فضاي سايبر شناسايي گرديد. بر اساس مضامين به‌دست آمده، هستي‌شناسي حاكميت فضاي سايبري استخراج شد. سرانجام، با سازماندهي موجوديت‌هاي مرتبط با حاكميت فضاي سايبر از طريق استخراج هستي‌شناسي آن، تعريفي جامع‌تر از حاكميت فضاي سايبر ارائه گرديد. با توجه به يافته‌ها، 17 مؤلفه مرتبط با حاكميت فضاي سايبر معرفي شده است كه موجوديت‌هاي الگوي اصلي هستي‌شناسي حاكميت فضاي سايبر را تشكيل مي‌دهند. بر اساس يافته‌ها، 17 مؤلفه عبارت‌اند از: نوع حاكميت، اصول اساسي حاكميت، حاكميت حقوقي، رويكردهاي حاكميت سايبري، اصول هدايت‌گر، ذي‌نفعان حاكميت سايبري، رويكرد چندذي‌نفعي حاكميت سايبري، حاكميت پلتفرم‌هاي ديجيتال، تنظيم‌گري فضاي مجازي، دارايي‌هاي سايبري، حاكميت اينترنت، حاكميت شبكه‌هاي توزيع‌شده و غيرمتمركز، اقتصاد ديجيتال، حوزه‌هاي موضوعي، تحول ديجيتال، دانش و استعداد ديجيتال، و عدالت سايبري. هستي‌شناسي استخراج‌شده در اين پژوهش، كلاس‌ها و روابط آن‌ها را در حوزه مباني حاكميت فضاي سايبر نشان مي‌دهد. با وجود يافته‌هاي اين پژوهش و ارائه هستي‌شناسي مبتني ‌بر اسناد و شواهد متقن، فهم دقيق قلمرو حاكميت فضاي سايبر امكان‌پذير شده است. هستي‌شناسي ‌استخراج‌شده به سازماندهي ساختاري دانش حاكميت فضاي سايبر كمك كرده و همزمان قالب مناسبي را در جهت چگونگي استفاده از دانش فوق‌ قابل درك مي‌كند.