اين‌هماني خداي دين و واجب‌الوجود بالذات فلسفه

در اين مقاله قصد آن داريم تا اين مسئله را كه خداي دين همان واجب‌الوجود بالذات فلسفه است، بررسي كنيم. شايد در گذشته اين‌هماني بين خداي دين و واجب بالذات فلسفه بديهي به نظر مي‌آمد و ازاين‌رو در آثار فلسفي مسلمانان بعد از تعبير «واجب‌الوجود» و امثال آن، تعبير «تعالي» و امثال آن به كار مي‌بردند و كسي هم اين كار را مورد سؤال قرار نمي‌داد؛ يعني همه پذيرفته بودند كه اصطلاح فلسفي «واجب بالذات» بيانگر همان خداي دين است و بررسي مسئله اين‌هماني خداي دين و واجب‌الوجود بالذات امري زايد شمرده مي‌شد؛ ولي امروزه با توجه به ترجمه آثاري از انديشمندان غربي كه بر جدايي مباحث در مورد خداي اديان از مباحث واجب بالذات فلسفه پاي مي‌فشارند، اين امر را نيازمند بررسي كرده است. تا اين‌هماني خدا و واجب بالذات روشن نشود، نمي‌توان از دستاوردهاي فلسفي در مورد واجب بالذات در جهت اثبات مسائل مربوط به خداشناسي بهره برد و مباحث مهم اعتقادي ديني بدون پشتوانه عقلي فلسفي خواهند شد. مهم‌ترين بخش اين مقاله بررسي اوصاف و افعالي است كه در متون ديني به خدا نسبت داده شده و شايد شاهدي بر تغاير خدا با واجب‌الوجود فلسفه تلقي شود. روش تحقيق در اين مقاله روش كتابخانه‌اي است و با مراجعه به منابع معتبر فلسفي و كلامي، اين مسئله مورد بررسي قرار مي‌گيرد.