ساختار بصري تايپوگرافيِ پوسترهاي نسل چهارم و پنجم طـراحان‌گرافيك ايران از منظر ادراك ديداري گشتالت

بسياري از علائم، نمادها و نشانه‌هاي تصويري و بصري در طول ساليان، نظام ارتباطي سامان‌يافته‌اي را تشكيل داده­اند و طيِ فرايندهايي، تبديل به زباني مشترك شده‌اند كه در جهت تحقق اهدافِ ارتباطي و پاسخ به نيازهاي جامعه و تعاملِ ميان‌فردي و اجتماعي، در گستره‌اي از معنا، تعريفي جامع و فراگير يافته‌اند. بيان، با زبان بصري، از چنين وجهه‌ و خاصيتي برخوردار است؛ از اين‌ رو نسبت به كلام، جهان‌شمول‌تر و با توجه به ساختار و جوهرۀ تشكيل‌دهندۀ آن، طبق يك دستورالعمل يا منطقِ مشخصي، چارچوب‌پذير نيست؛ اما به صورتي پويا و شكل‌پذير، از دستور زبانِ بصريِ پوينده‌اي پيروي مي‌كند. بدين‌سان هدف از اين پژوهش، تبيين روابط ساختاري و فرمي تايپوگرافي فارسي بر اساس اصول ادراك بصري گشتالت در پوسترهاي نسل چهارم و پنجم طراحان گرافيك ايران است. به اين ترتيب پرسش پژوهش آن است كه: اصول سازمان‌دهندۀ گشتالت در تايپوگرافي پوسترهاي نسل چهارم و پنجم تا چه ميزان برقرار است و تأثير بصري حاصل از آن داراي چه كيفياتي است؟ پژوهش حاضر از نوع كيفي است و به شيوۀ توصيفي و تحليل محتوا نيز به مسئلۀ پژوهش پرداخته است؛ همچنين گردآوري اطلاعات به‌صورت اسناد كتابخانه‌اي و شيوۀ تحليل بر اساس اصول و مباني هنرهاي تجسمي و قواعد ادراك ديداري است. نتايج، حاكي از آن است كه سه اصلِ پيوستگي، مجاورت و نقش ‌و زمينه از اصول گشتالت، بيشترين كاربرد را در آثار هر دو نسل داشته‌اند. بدين‌گونه كه «پيوستگي» و «مجاورت» در عناصرِ فرميِ حروف، اغلب عاملي براي ايجاد «نقش»، در مقابل «زمينه» بوده تا بدين‌وسيله از عناصر نوشتاري براي نزديك شدن به وجه تصويري بهره‌گيري شود. در همين راستا، به‌ دليل حركت‌هاي متصل و پيوسته، گروه‌هاي حرفي، معناي بصري يافته و در جريانِ حركات ديداري، موجد بارِ بصري، تأكيد بصري و هدايتِ چشم شده تا اَشكالِ بصري-نوشتاري، گاه شخصيتِ تصويري يابند و گاه منطبق با «اصل يكپارچگي»، تكميل‌كنندۀ يك فرم باشند.