كنش اختياري و مبادي صدور آن در نظريه عمل علامه طباطبايي

پرسش از چيستي و چگونگي عمل اختياري يكي از مباحث مهم فلسفۀ كنش است. در ميان تمامي انديشمندان اسلامي علامه طباطبايي با طرح نظرات مبسوط و ويژه‎اي درباره فرايند كنشگري انسان، به‌طور متمايزي از ساير صاحبان خرد و حكمت برجسته شده است. اين نوشتار ديدگاه ايشان را در مورد اين مسئله از سه زاويه بررسي مي‌كند: چيستي فعل اختياري و نسبت آن با فعل ارادي، تقسيم و دسته‌بندي افعال و مبادي صدور فعل.نوشتار حاضر به روش كتابخانه‎اي و تحليل بنيادين مضامين انجام شده است و روشن مي‎سازد علامه طباطبايي فعل اختياري را با علم و ارادۀ مؤثر تعريف مي‌كند و با همين ملاك فواعل بالعنايه، بالجبر و بالقصد را دسته‎هاي مختلف فعل اختياري مي‎داند كه همگي در تصديق به وجوب و شوق و اراده مشتركند. نقطه‌نظر متمايزكننده علامه در بحث از مبادي شكل‎گيري عمل است كه نخست آنكه وي علمي را كه مبدأ فعل است، علم مذعنه مي‎داند و مبتني بر تشخيص كمال است، دوم آنكه او شوق و اراده را لازمه‎ ضروري علم مذعنه مي‎داند نه آنكه مرحله‎اي مستقل و منحاز باشند و سوم اينكه  او علم را مبدأ حقيقي افعال ندانسته بلكه آن را تابعي از نفس و توجه نفساني انسان خوانده است و علم را تنها شرط متمم و لازم براي صدور فعل مي‎داند.