بررسي خصوصيات مورفولوژيك و فيتوشيميايي گياه دارويي Inula helenium L. در ارتفاعات مختلف استان زنجان

در مطالعه حاضر، تأثير ارتفاع از سطح دريا روي خصوصيات رشدي و همچنين ميزان و اجزاي اسانس گياه زنجبيل شامي (Inula helenium L.) مورد مطالعه قرار گرفت. اين گياه در مرحله گلد هي در نيمه اول تير 1397 و 1398 در طبقات ارتفاعي مختلف منطقه زنجان (از 1200 تا 2400 متر از سطح دريا) جمع آوري گرديد و صفات رشدي اندام هاي گياه شامل برگ ها، ساقه ها، گل ها و ريشه ها اندازه گيري گرديد. در پاييز همزمان با پايان دوره رشد سالانه گياهان، اندام زيرزميني گياه براي ارزيابي ميزان اسانس و تركيبات آن برداشت شدند. اسانس گيري از نمونه ها با استفاده از دستگاه كلونجر به مدت ۳ ساعت و شناسايي اجزاي تشكيل دهنده اسانس زنجبيل شامي با استفاده از دستگاه GS-MS انجام شد. نتايج نشان داد كليه صفات رشدي و ميزان و اجزاي اسانس گياه زنجبيل شامي بطور معني داري تحت تاثير ارتفاع محل رويش متفاوت بودند. اگرچه صفات رشدي مختلفي مانند وزن خشك برگ و ساقه، عرض وطول برگ، تعداد برگ و ارتفاع گياه با افزايش ارتفاع رويشگاه روند كاهشي نشان دادند ولي وزن خشك ريزوم، قطر ريزوم و ميزان اسانس با افزايش ارتفاع از سطح دريا افزايش يافتند. اجزاي تشكيل دهنده اسانس زنجبيل شامي با افزايش ارتفاع دستخوش تغييراتي شد، به طوريكه با افزايش ارتفاع بر محتوي برخي از اجزاي اسانس شامل geranyl acetone، verbanol، alpha;-pinene، isoalantolactone و valencene افزوده شد، اما محتوي alpha;-selinene كاهش و تغييراتي در محتوي caryophyllene oxide و beta;-elemene ديده نشد. بطوركلي نتايج نشان داد كه ارتفاع از سطح دريا رويشگاه گياه زنجبيل شامي، فاكتور مهم و موثري است كه بر عملكرد كمي و كيفي آن تاثير داشته است.