بررسي اثر محلول‌پاشي اسيد ساليسيليك بر خصوصيات مورفو-فيزيولوژيكي و فيتوشيميايي اسانس گياه دارويي (Satureja bachtiarica Bunge.) تحت شرايط كم‌آبياري

كشت گياه دارويي و معطر مرزه بختياري (Satureja bachtiarica Bunge.) در شرايط خشك سالي نيازمند بهره گيري از روش هاي نوين براي دستيابي به ماده موثره دارويي بالاست. اين پژوهش، به منظور بررسي اثرات محلول پاشي اسيد ساليسيليك با غلظت 1 ميلي مولار بر صفات مورفو-فيزيولوژيكي و فيتوشيميايي اسانس مرزه بختياري تحت شرايط آبياري مختلف طي دو سال (98-99 و 98-97) در شهركرد اجرا شد. آزمايش به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي در سه تكرار انجام شد. فاكتورهاي آزمايش شامل آبياري در دو سطح مطلوب يا شاهد (بدون تنش - آبياري در 30 درصد تخليه رطوبتي از ظرفيت زراعي يا F.C.) و كم آبياري (آبياري پس از 50 درصد تخليه رطوبتي از F.C.) و عامل محلول پاشي برگي شامل شاهد (محلول پاشي حلال) و محلول پاشي اسيد ساليسيليك (1 ميلي مولار) در نظر گرفته شد. نمونه هاي اسانس از اندام هوايي قبل از گلدهي به روش تقطير با آب استخراج و با استفاده از گاز كروماتوگرافي متصل به طيف سنج جرمي (GC/MS) تجزيه شدند. ميزان كلروفيلa ،b و كل در طول موج 663 و 645 نانومتر، كارتنوئيدها در 470 نانومتر و مقدار پرولين نيز در طول موج 520 نانومتر با استفاده از دستگاه اسپكتروفتومتر تعيين گرديد. نتايج نشان داد كه غلظت هاي پرولين (139 درصد)، كلروفيلa (57 درصد)،b (46 درصد) و كل (55 درصد)، ميزان اسانس (7 درصد) و مهم ترين تركيب اسانس يعني كارواكرول (7 درصد) با تنش كم آبي افزايش يافتند. اسيد ساليسيليك به عنوان يك عامل دفاعي، سبب كاهش اثرات منفي تنش كم آبي بر اكثر صفات مورد ارزيابي شد. بيشترين بازده اسانس (1/67 ميلي ليتر بر 100 گرم وزن خشك)، بالاترين غلظت هاي كارواكرول (45 درصد)، پارا-سيمن (19 درصد) و تيمول (11 درصد) در شرايط كم آبياري و كاربرد اسيد ساليسيليك در هر دو سال آزمايش به دست آمد. با توجه به نتايج حاصل، استفاده از اسيد ساليسيليك در شرايط تنش كم آبي براي ثبات كميت و كيفيت عملكرد ماده موثره مرزه بختياري پيشنهاد مي شود.