استخراج و تعيين تركيب‌هاي تشكيل‌دهنده اسانس اندام‌هاي رويشي و زايشي مريم گلي لوله اي (Salvia macrosiphon Boiss.) در رويشگاه طبيعي استان فارس

در اين پژوهش براي اولين بار تركيبات شيميايي اسانس اندام هاي مختلف (گل، برگ و ساقه) گونه دارويي و خودرو مريم گلي لوله اي با نام علمي Salvia macrosiphon Boiss. از تيره نعناع (Lamiaceae) مورد بررسي قرار گرفت. در اين آزمايش، تعداد 30 تك بوته كامل در مرحله گلدهي به صورت تصادفي از منطقه جهرم استان فارس انتخاب و به سه گروه مساوي تقسيم شدند. سپس اندام هاي مختلف شامل گل، برگ و ساقه از يكديگر تفكيك گرديدند. استخراج اسانس از هر اندام با سه تكرار و در هر تكرار 200 گرم ماده گياهي به روش تقطير با آب و با استفاده از دستگاه كلونجر، صورت گرفته و تركيبات شيميايي آنها با دستگاه گاز كروماتوگرافي (GC) و گاز كروماتوگرافي متصل به طيف سنج جرمي (GC-MS) شناسايي گرديد. عملكرد متوسط اسانس اندام هاي مختلف گل، برگ و ساقه به ترتيب 0.48، 0.28 و 0.06 درصد (وزني/وزني) به دست آمد. تعداد كل تركيبات شناسايي و اندازه‌گيري شده عبارت بود از 25 تركيب در گل، 18 تركيب در برگ و 21 تركيب در ساقه كه به ترتيب 93.1 درصد، 93.4 درصد و 92.2 درصد از كل اسانس را در بر گرفتند. نتايج تجزيه تركيبات اسانس نشان داد كه گل داراي مقدار بالايي از لينالول بود. اين در حالي است كه تركيبات بي سيكلو جرماكرن + اي- كاريوفيلن و جرماكرن دي + بي سيكلو جرماكرن اجزاي اصلي در برگ و ساقه بودند. همچنين، نتايج نشان داد كه هيدروكربن هاي سزكوئي ترپني بعنوان گروه مشترك و بالاترين مقدار در سه اندام مورد مطالعه، در برگ (69.1 درصد)، ساقه (68.0 درصد) و گل (34.5 درصد)، حاصل گرديد. بيشترين مقدار تركيبات مونوترپن‌هاي اكسيژن دار در گل به مقدار 27.3 درصد و مربوط به تركيب لينالول يافت شد. در مجموع، اندام هاي مختلف مريم گلي لوله اي از كميت و كيفيت اسانس متفاوتي برخوردار هستند و در بين آنها، گل‌ها براي توليد اسانس و تركيب لينالول بيشتر توصيه مي شوند.