طبيعت و عناصر منظر در موزاييك‌هاي بيزانس

باور و تفكر طبيعت‌گراي ايراني كه در هنر و معماري اين مرز و بوم آشكار است، بيش از هر شاخۀ هنري در نقاشي ايراني  ـ مينياتور به شكل واقعي-نمادين بروز يافته است. حضور طبيعت و عناصر آن در هنرهاي تزييني - كاربردي در قالب هندسي، ساده و ماجراهاي عاشقانه، عارفانه، حماسي و رزم وبزم ديده مي‌شود. انواع گل‌ها وگياهان در زمينۀ مينياتور ايراني همواره حضور دارند به گونه‌اي كه نمايش باغ و بوستان و حياط‌ها‌ي پرگل و درخت با آب و انواع پرندگان پذيراي طبيعت در نقاشي ايراني با گل و بوته‌سازي و نمايش باغ و بوستان با انواع پرندگان، آسمان پرستاره با ماه و خورشيد به گونه‌اي تركيبي، جلوه‌اي از دنياي واقع و خيال است؛ كه بخشي از آن در هنر موزاييك بيزانس رخ نموده چنان‌كه برخي از اين آثار به وضوح تأثيرپذيري از مينياتور ايراني را نشان مي‌دهد. رنگ‌آميزي و استفاده از نماد و نشانه‌هاي طبيعت در نقاشي ايراني و موزاييك بيزانس ريشه در تفكر و آيين‌هاي طبيعت‌گرا دارد كه نمونه‌هاي آن را در هنرميترايي-مهركده‌هاي اروپا و آسيا و در نيايشگاه‌هاي مهر و آناهيتا در ايران مي‌توان برشمرد. بارزترين نمونه‌هاي موزاييك بيزانس در كليساهاي سن ويتاله، سن آپوليناره، و مقابر مقدسين در شهر راوناـ ايتاليا، شبستان كليساي سن كلمنته ـ  رم  و كليساي سن صوفي در استامبول ديده مي‌شود. دگرديسي و تداوم آيين مهر در مسيحيت و دين زرتشت، هنر و فرهنگ زرتشتي و مسيحي را به گونه‌اي شكل داد كه تركيبي از باور جديد و سنت‌هاي فرهنگ و هنر پيشين است.