تأثير متغيرهاي معماري بر روند تخليه جمعيت در شرايط اضطراري

هدف و زمينه: تخليه اضطراري از نخستين مراحل مديريت بحران است و كاهش زمان تخليه كامل تأثير زيادي در كاهش خسارات جاني ناشي از وقوع حادثه دارد. هدف از اين پژوهش ارزيابي تأثير عوامل طراحي معماري هم‌چنين تأثير تغييرات در طرح اوليه به هنگام ساخت و بهره‌برداري بر زمان تخليه مساجد است. روش: روش پژوهش از نظر ماهيت كاربردي و از نوع توصيفي تحليلي و نوع نتايج تبييني است. اين مطالعه با استفاده از سيستم عامل‌محور جهت مدل‌سازي خروج اضطراري، با ايجاد تغييراتي در وضعيت مسيرهاي ارتباطي و خروجي‌ها و با هدف كاهش زمان تخليه و كاهش تراكم افراد در هنگام تخليه صورت گرفته است. براين‌ اساس مسجد دانشگاه ملاير به‌عنوان نمونه موردي انتخاب و در چهار سناريوي متفاوت، تخليه خروج بر مبناي طرح اوليه مشاور مربوطه پروژه، وضع موجود، طرح پيشنهادي 1 و طرح پيشنهادي 2 شبيه‌سازي شده است.يافته‌ها: زمان تخليه جمعيت و تراكم افراد در راهروها و خروجي‌ها در چهار سناريوي مختلف مورد بررسي و مقايسه قرار گرفت. مقايسه زمان تخليه كامل و ميانگين زمان تخليه در طرح‌هاي پيشنهادي 1 و 2 مشخص مي‌كند كه ايجاد دو درب خروجي (با عرضي معادل با يك درب در ساير گزينه‌ها) در صحن اصلي مسجد در طرح پيشنهادي 2 كمك چنداني به كاهش زمان تخليه كلي ساختمان نمي‌كند. ميانگين مسافت طي شده در طرح پيشنهادي 1 نسبت به طرح اوليه و وضع موجود به‌ترتيب 23% و 36.6% كاهش پيدا كرده است. طرح پيشنهادي 2 نيز نسبت به طرح اوليه و وضع موجود به‌ترتيب 32.7% و 44.5 درصد كاهش پيدا كرده است. ميانگين مسافت طي شده در طرح پيشنهادي 2 نيز 12.4% نسبت به طرح پيشنهادي 1 كاهش يافته است. نتيجه‌گيري: نتايج حاصل از شبيه‌سازي چهار سناريوي مختلف مشخص نمود كه وضع موجود به‌دليل مسدودنمودن خروجي اصلي آقايان در سمت جنوب بنا، بدترين زمان تخليه كامل ساختمان در ميان چهار سناريوي مختلف را داراست كه بيانگر اهميت مديريت ساختمان‌ها و مراكز تجمعي در خصوص تغييرات مسيرهاي خروج در هنگام بهره‌برداري است. با استفاده از تغيير در متغيرهاي معماري (كه شامل افزايش درب‌هاي خروجي و ميانگين مسافت‌هاي طي شده است)، مي‌توان زمان تخليه كامل ساختمان را تا 67.2% كاهش داد. مقايسه ميانگين مسافت‌هاي طي شده نشان مي‌دهد كه اگرچه افزايش تعداد درب‌ها در صحن مسجد كمك چنداني به كاهش زمان تخليه كامل ساختمان نكرده است؛ اما كاهش مسافت طي شده مي‌تواند به‌عنوان عاملي جهت جلوگيري از برخورد بيش‌تر افراد با يكديگر و هم‌چنين جلوگيري از عامل خستگي بخصوص براي افراد مسن، كم‌توان و كودكان نقش مهمي ايفا كند.