رمزگشايي از فقه سياسي احمدرضاخان بريلوي

احمدرضاخان بريلوي، بنيان گذار يكي از بزرگ‌ترين مكاتب فكري در مذهب حنفي ماتريدي در شبه قاره است. اين مكتب كه به سبب انتساب به احمدرضا، مكتب بريلوي ناميده مي‌شود، از نظر تعداد پيروان، گوي سبقت را از ساير رقبا در شبه قاره ربوده و حتي دامنه ي نفوذ آن به افريقا و اروپا نيز سرايت كرده است. در اين ميان، جداي از عقايد احمدرضاخان كه وي را از رقيب اصلي آن يعني مكتب ديوبند جدا مي كند، ايستارهاي سياسي وي نيز بسيار بحث برانگيز بوده است؛ به گونه‌اي كه برخي وي را از ايادي استعمار انگلستان شمرده و برخي نيز چنين مواضعي را نشانه ي آينده‌نگري او دانسته اند. در اين پژوهش، مهم‌ترين فتاواي سياسي او كه مي توان آن را در قالب فقه سياسي احمدرضا ارزيابي كرد، مورد بررسي قرار گرفته و تلاش شده است كه علل واقعي صدور چنين فتاوايي رمزگشايي شود. پنج فتواي احمدرضاخان درباره ي مسائل: دارالاسلام و دارالكفر، ترك موالات، جنبش خلافت، حزب كنگره و نظريه ي دو ملّت، در اين پژوهش مورد بررسي قرار گرفته و نشان داده شده است كه مواضع احمدرضا در تمامي اين مسايل برخلاف مواضع مسلمانان شبه قاره بوده است. به نظر مي رسد بيش از آن كه مواضع سياسي احمدرضاخان ريشه در انديشه هاي فقهي وي داشته باشد، متأثر از فضاي رقابت ميان احمدرضاخان و ديوبندي‌ها كه رهبري جريان هاي سياسي شبه قاره را در آن زمان به دست داشته اند، بوده است.‏