رويكردي شناختي به نفي دوگانه در زبان فارسي

پژوهش حاضر به‌منظور بررسي نفي دوگانه در زبان فارسي در چارچوب زبان‌شناسي شناختي و براساس نظريۀ فضاهاي ذهني صورت گرفته است. مقولۀ نفي يكي از مقولات شناختي، عقلاني و زباني مهم در ذهن بشر است كه در زبان‌هاي مختلف دنيا به صورت‌هاي گوناگوني تجلي مي‌يابد. اين مقوله در زبان فارسي نيز توسط عناصر و ساختارهاي منفي‌ساز متعددي تجلي پيدا مي‌كند كه آن‌ها را در يك تقسيم‌بندي كلي مي‌توان به دو دستۀ نفي منفرد (ساده) و نفي چندگانه تقسيم كرد. داده‌هاي پژوهش مشتمل بر 921 جملۀ فارسي است كه از شبكۀ اجتماعي اينستاگرام استخراج شده‌اند. نتايج تحليل داده‌ها نشان مي‌دهد كه هر جملۀ منفي دوگانه علاوه‌بر فضاي ذهني مربوط به خود، فضاي ذهني جملۀ مثبت و گاهي فضاي ذهني جملۀ منفي منفرد متناظرش را برمي‌انگيزد. همچنين درك معناي نفي دوگانه وابسته به شكل‌گيري اين فضاهاي ذهني و ايجاد نگاشت‌هاي مفهومي بين آن‌ها براساس سه فرايند شناختي تخفيف، تشديد و خنثي‌سازي معنايي صورت مي‌گيرد.