مباني انديشه اسلاميِ مكان‌سازي مشاركت‌مبنا در بازآفريني بافت تاريخي؛ نمونه مطالعاتي: محله عودلاجان

شهرسازي اسلامي-ايراني، از مهم‌ترين موضوعات و دغدغه‌ انديشمنداني است كه بناها و فضاهاي شهر را مكاني در راستاي سلوك انساني و تعالي ‌روحي و معنوي او مي‌دانند و به ويژگي‌هاي كالبدي شهر مطلوب از منظر اسلام مي‌پردازند. با توجه به آموزه‌هاي جامع دين مبين اسلام در آرمانشهر وعده داده‌شده به اهل‌ صالح زمين و بيان ويژگي‌هاي آن، مستفاد مي‌گردد كه انسان با خصلت مدني ‌بالطبع خود، از طريق شهرسازي مشاركت‌طلب به آرامش خواهد رسيد و يكي از خصوصيات مهم فضاي عمومي صالح، مشاركت‌طلبي مي‌باشد. بحران هويتي ناشي از آسيب به بافت‌هاي تاريخي موجب تضعيف حس ‌وابستگي انسان به محيط و خصلت مدني ‌بالطبع او و در نتيجه كاهش مشاركت‌ اجتماعي مي‌شود كه در اين پژوهش، از مكان‌سازي متناسب با بافت ‌تاريخي، به‌عنوان تسهيلگر در پروژه‌هاي بازآفريني استفاده مي‌شود تا در جهت نيل به آرمانشهر اسلامي گام‌ برداشته شود. در اين مقاله با بررسي معيارهاي كالبدي مورد نظر اسلام در زمينه بازآفريني بافت‌هاي تاريخي، در محله تاريخي عودلاجان تهران به‌عنوان يك نمونه مطالعاتي كه اقدامات بازآفريني در ‌آن انجام‌ شده و حضور مردم در بافت بعد ‌از اقدامات كمرنگ بوده است؛ با‌ هدف بررسي و مطالعه ارتباط بين شاخص‌هاي «مكان‌سازي مشاركت‌مبنا در بازآفريني بافت‌هاي تاريخي» به‌عنوان عامل ايجاد «دلبستگي‌مكاني» و «مشاركت‌طلبي» با‌استفاده از پژوهش آميخته (كمي و كيفي) به روش توصيفي-‌تحليلي مبتني ‌بر روش‌هاي تحليل‌ محتواي اسناد‌ كتابخانه‌اي و پيمايش مقطعي‌كمي‌ (پرسش ‌از كارشناسان و مردم محله عودلاجان) و كيفي (مشاهدات نظام‌مند كارشناسي‌ از بافت)، به بررسي مباني انديشه ‌اسلاميِ مكان‌سازي مشاركت‌مبنا در بازآفريني بافت‌هاي تاريخي پرداخته‌است. تجزيه و تحليل داده‌ها با روش آمار توصيفي و استنباطي بوده كه نرماليتي داده‌ها با آزمون كلموگروف‌اسميرنف و آزمون فرضيه‌ها با ضريب‌ همبستگي اسپيرمن و معادلات ‌ساختاري به‌روش PLS و مدل‌سازي با نرم‌افزار SmartPLS3 انجام‌شد. تأييد روايي توسط اساتيد و پايايي با‌ رسيدن به نقطه اشباع‌نظري و ضريب آلفاي‌كرونباخ بررسي‌شد. پس‌از طي موفقيت‌آميز تمامي آزمون‌هاي مدل‌ساختاري شامل ضرايب ‌مسير (بتا) و معناداري ‌آن (T-Value)، شاخص ضريب‌تعيين (R2)، شاخص ارتباط‌ پيش‌بين (Q2)، شاخص شدت‌ تأثير (F2) و شاخص هم‌خطي (VIF) براي دو گروه مردم ‌بافت و كارشناسان خبره با اطمينان بالا تأييد و مدل‌سازي ارائه‌ شد. سپس از طريق مشاهده نظام‌مند تك‌تك شاخص‌هاي پژوهش و تحليل‌كيفي كارشناسانه، نتايج بررسي و تعميم داده ‌شد و مدل‌كلي ارائه ‌گرديد.