كارآمدي آب در معماري اسلامي با رويكرد حكمت صدرايي

آب به مثابه‌ ي سرچشمه و نماد حيات، ارزشي والا در زندگي بشريت، به ويژه جامعه اسلامي دارد. معهذا در دهه ‌هاي اخير مشمول بي ‌مهري فراواني شده است. اين بي ‌مهري، از يك طرف زمينه تهديد زندگي مادي را در سرزمين ‌هاي اسلامي، كه غالباً در مناطق كم‌آب قرار دارند، فراهم آورده است و از طرف ديگر جايگاه كاركردي و نمادين آن در معماري اسلامي-ايراني را تضعيف نموده است. آب ماده اي زندگي ‌بخش است كه نه تنها در بعد حسي و تجربي بشري، وجودي ملموس دارد، بلكه بنا بر حكمت متعاليه با بعد باطني انسان نيز در ارتباط بوده و در طي مراتب سعادت و كمال هميار اوست. معماري اسلامي كه به دليل غناي محتوايي آن با تجليات معنوي، قدسي و عرفاني در آميخته است، آب را چه در عالم ظاهر و چه در عالم باطن خود متجلي مي ‌نمايد. آب در مفهوم باطني با فضاي قدسي معماري در هم آميخته و در مفهوم ظاهري در حين آميزش با فضاي واقعي موجبات تنظيم و تعديل شرايط اقليمي محيط را فراهم مي ‌آورد. لذا آب يكي از باارزش ترين، جامع ترين، و ساختاري ترين عناصر معماري در جوامع اسلامي مي باشد. آن‌گونه كه مي‌ توان به استعانت از حركت جوهري ملاصدرا آب را يكي از هسته‌ هاي نمادين حركت تكاملي زندگي دانست. در متن قرآن كريم بيش از 63 بار اشكال مختلف شاهد بودن و باشيدن آب تذكر داده شده است. تبلور اين فرازهاي كمي شهودگونه با تكيه بر مراتب ادراك صدرايي در سه نوع معرفت حسي، خيالي، و عقلي مورد ملاحظه قرار گرفته است. اين ملاحظات آن‌گونه كه در چارچوب مفهومي نشان داده شده است، قابليت تعميم ارزش‌ هاي جامع حياتي، قدسي، بيولوژيك، و فناورانه را در معماري و فضاي شهري نمودار مي كند. در همين راستا، زيبايي، سرزندگي، زندگي به طور عام، و زندگي در خداگونگي يافته‌ هاي نهايي سنجش كارآمدي آب در معماري اسلامي است.