تأثير اعتقادات ديني و فرهنگي، بر معماري‌هاي «مناسب يا نامناسب» معابد و نيايشگاه‌ها؛ نمونه‌هاي موردي: مساجد غيراصيل معاصر ايران

اين مقاله آغازي براي ارائه سلسه مقالاتي، در ارزيابي آثار معماري ايران و جهان از منظر اسلامي است، براي تأليف كتابي در اين مورد.ابتدا مقالۀ حاضر به موضوع تأثير انحرافات فرهنگ‌ها بر معماري معابد و نيايشگاه​ها از منظر اسلامي مي‌پردازد. بعد از مقدمه​اي در مورد دو نوع مكتب الهي و غيرالهي، دلايل و مجوز ارزيابي آثار معماري جهان را از منظر فرهنگ اسلامي توضيح مي‌دهد. سپس مفهوم نيايش «حقيقي، تكويني، تكاملي، و اختياري» را توضيح داده و بر مبناي آن «نيايشگاه مناسب و مطلوب» را تشريح مي‌نمايد.در ادامه عناصر معناپذيرتر در معماري نظير «ايده‌هاي فضايي و هندسي– تزئينات مناسب و نامناسب، سبك معناگرايي و نمادگرايي، رابطه نيايشگاه با زمينه‌​هاي فرهنگي و اقليمي» تشريح مي‌شوند. در ارزيابي مساجد اصيل دوران اسلامي ايران مصاديقي نظير «تبديل آتشكده چهارطاقي به مسجدايزدخواست، مسجد جمعه اصفهان، مسجد امام اصفهان» به عنوان نمونه مطرح مي‌شوند.در مورد مساجد غيراصيل و بدعت‌آميز قبل و بعد از انقلاب اسلامي، مصاديقي نظير «مسجد الجواد، مسجد دانشگاه تهران، مسجد الغدير، نمازخانه موزه فرش تهران، مسجد وليعصر در جنوب پارك دانشجو «طرح قديم و جديد آن»، و «مصلي تهران» مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.روش تحقيق در اين مقاله «كل‌نگري و همه‌جانبه‌​نگري» از منظر منابع و مباني اسلامي است؛ بنابراين رويكرد آن هم كيفي است و هم كمّي؛ و رابطه ايده با پديده را علت و معلولي مي‌داند.منابع خطاناپذير آن «قرآن و سنت معصومين(س)» و منابع خطاپذير آن «عقل فردي و اجماع خبر​گان» است.اثبات گزاره‌هاي «عقلي» آن «استدلال منطقي» و گزاره‌هاي «نقلي» آن «تفسيري» از منابع معتبر است.نتايج اين تحقيق كاملاَ نشان مي‌دهد كه «انحرافات اعتقادي و فرهنگي» چگونه بر «عملكردهاي نيايشگران، رفتار و مراسم آنها و در نهايت در شاكله جزئي و كلي نيايشگاه» تأثيرات نامناسب و نامطلوب مي‌گذارد.