تحليل مسئله سازگاري و تأثير آن بر راندمان عملكردي خانه‌هاي دوره قاجار در شهر تبريز

طيف متنوعي از فعاليت ها در يك خانه انجام مي گيرد كه از خصوصي ترين رفتارهاي مربوط به اعضا تا فعاليت هاي جمعي و اجتماعي آن‌ها را شامل مي شود. سازماندهي اين فعاليت ها بايد به گونه اي باشد كه ضمن تسهيل آن‌ها در بخش هاي مختلف خانه، از تداخل ناسازگار آن‌ها نيز جلوگيري به عمل آيد. اين مفهوم كه تحت عنوان سازگاري عملكردي شناخته مي شود، ارتباط مستقيمي با موضوع راندمان عمكردي دارد. بر همين اساس تحليل اين ارتباط، مبناي پژوهش حاضر قرار گرفته است. همچنين بررسي سيرتحول اين مفاهيم در جريان تحولات ساختاري معماري كه بر اثر گذشت زمان حاصل شده است، از ديگر اهداف اين تحقيق مي باشد. بر همين اساس با انتخاب 18 نمونه از خانه هاي دوره قاجار در شهر تبريز سعي در بررسي اين مهم شده است. علت انتخاب تبريز به عنوان قلمرو مكاني تحقيق، موقعيت استراتژيك آن در تبادل با دنياي غرب است و علت انتخاب دوره قاجار به عنوان قلمرو زماني تحقيق نيز، آغاز ورود جريان‌هاي نوگرا به معماري ايران در اين دوره بود. تئوري پايه در اين تحقيق، تئوري نحو فضا است و ابزارهاي مورد استفاده جهت تحليل نيز نرم افزارهاي دپث مپ و پلاگين سينتكس در نرم افزار گرس‌هاپر مي باشد. پس از بررسي ادبيات، شاخص‌هاي مؤثر بر موضوع سازگاري عملكردي در خانه ها استخراج و ابزارهاي نحوي مناسب جهت تحليل هر كدام در قالب چارچوب نظري تحقيق معرفي گرديد. سپس با تحليل هر نمونه در محيط نرم افزارهاي مربوطه، داده هاي مرتبط با هر شاخص استخراج و مورد تحليل قرار گرفت. نتايج تحقيق نشان داد كه مهم‌ترين تغييري كه در اين دوره بر نظام پيكره بندي خانه ها در شهر تبريز در دوره قاجار به وجود آمد، تبديل الگوي حياط مركزي در اوايل و اواسط قاجار به الگوي كوشكي در اواخر اين دوره است. همچنين با تغيير در نظام پيكره بندي خانه ها از الگوي درون‌گرا به الگوي برون‌گرا در اواخر دوره قاجار، موضوع سازگاري عمكردي در ارتباط با بعضي شاخص ها تغيير و در ارتباط با بعضي ديگر، تغيير چنداني به خود نديده است. اين موضوع در ارتباط با راندمان عملكردي اين خانه ها نيز قابل ذكر است. بر اين اساس مي توان چنين برداشت نمود كه راندمان عملكردي، مفهومي نسبي است كه بسته به شرايط مختلف، معيارهاي متفاوتي بر ارتقا يا نزول آن تأثيرگذار هستند.