ارزيابي خطر سلامتي عناصر بالقوه سمي در رسوبات رودخانه اي غرب و جنوب غرب درياچه اروميه

درياچه اروميه با بيش از 51 هزار كيلومتر مربع مساحت، يكي از 6 حوضه آبريز اصلي ايران است. رودخانه هاي نازلوچاي، شهرچاي، بازاندوزچاي، گدارچاي، مهابادچاي و سيمينه رود واقع در غرب و جنوب غرب درياچه اروميه از جمله مهم ترين رودخانه هاي تامين كننده آب درياچه هستند. هدف از مطالعه حاضر ارزيابي ريسك سلامتي فلزات سنگين شامل كادميوم، سرب، نيكل، كبالت، ارسنيك و كروم در رسوبات سطحي بستر رودخانه هاي غرب و جنوب غرب درياچه اروميه مي باشد كه بدين منظور 22 نمونه رسوب از عمق 10-0 سانتي متر به طور تصادفي برداشته شد و پس از تجزيه نمونه ها به روش ICP-OES، ريسك غيرسرطان زايي براي همه عناصر مورد مطالعه و ريسك سرطان زايي براي عناصر با سرطان زايي قطعي (كادميوم، نيكل و كروم) محاسبه گرديد. بر اساس نتايج، بيشترين غلظت نيـكل، كـبالت و كروم در رودخانه هاي باراندوزچاي و گدارچاي، بيشترين غلظت ارسنيك در دلتا و پايين دست رودخانه هاي نازلوچاي و مهابادچاي و بيشترين غلظت كادميوم در دلتاي نازلوچاي و پايين دست سيمينه رود ثبت گرديد كه در موارد ذكر شده غلظت فلزات سنگين بسيار بيش از مقدار زمينه است. دوزهاي ميانگين روزانه فلزات سنگين مورد مطالعه براي كودكان و بزرگسالان بدين ترتيب اندازه گيري شد: كادميوم سرب ارسنيك كبالت كروم نيكل. همچنين نتايج نشان داد كه بيشترين ريسك غير سرطان زايي براي كودكان به ترتيب مربوط به كبالت، كروم و نيكل بوده كه ريسك غير سرطان زايي كبالت (0.51) و كروم (0.215) به آستانه نزديك است. ريسك كلي (HI) همه فلزات سنگين مورد مطالعه براي كودكان نيز در نزديكي حد آستانه قرار دارد. ريسك كلي كروم و كبالت به ترتيب در 5 و 4 نمونه نزديك به حد آستانه است و تنها در يك نمونه واقع در پايين دست باراندوزچاي، ريسك كلي كبالت از مقدار آستانه فراتر رفته است. ريسك سرطان زايي كادميوم و نيكل در نمونه هاي مورد مطالعه سلامت انسان را تهديد نمي كند درحالي كه ريسك سرطان زايي كروم به حد آستانه نزديك شده و به تبع آن ريسك سرطان زايي كل نيز در نزديكي حد آستانه قرار دارد.