بررسي مناطق مستعد ريسك فرونشست زمين در اثر افت سطح آب زيرزميني با استفاده از روش FUZZY-AHP (مطالعه موردي: دشت شبستر-صوفيان)

فرونشست زمين يك مخاطره جهاني است كه به دلايل مختلف از جمله برداشت بيش از حد منابع آب زيرزميني و تغييرات اقليمي رخ مي دهد كه سبب بروز مشكلات و معضلات فراوان در زمين‌هاي كشاورزي، جاده‌ها ، خطوط انتقال نيرو و انرژي شده است. در دهه اخير فرونشست به عنوان يك مخاطره ژئومورفيك در بخش وسيعي از دشت‌هاي ايران از جمله دشت شبستر صوفيان در حال وقوع است. لذا اين تحقيق با هدف شناسايي مناطق مستعد فرونشست در دشت شبستر صوفيان انجام شده است. در مرحله نخست با استفاده از آمار 18 ساله 23 چاه پيزومتري و نرم‌افزار ARC GIS ، نقشه افت آب به روش درون‌يابي IDW تهيه شد. سپس عوامل مؤثر در فرونشست منطقه (شيب، طبقات ارتفاعي، واحدهاي ژئومورفولوژي، فاصله از رودخانه، كاربري اراضي،سنگ‌شناسي، افت سطح آب زيرزميني ) شناسايي و بعد از وزن دهي معيارها در ARC GIS ،محاسبات آن در نرم افزار Expert Choice انجام‌شد. سپس لايه هاي مذكور از طريق مدل AHP Fuzzzy در محيط نرم‌افزار ARC GIS تعيين عضويت گرديد و با استفاده از هم‌پوشاني خطي فازي نقشه مناطق مستعد فرونشست دشت شبستر صوفيان در پنج كلاس مستعد فرونشست بسيار بالا، بالا، متوسط، پايين و بسيار پايين تهيه شد. طبق نتايج مدل، مناطق جنوبي و غربي دشت شبستر صوفيان مستعد فرونشست زياد تا خيلي زياد بوده است. اين مناطق منطبق بر كاربريهاي كشاورزي و مراتع بوده، روستاهاي كوشك، يوسف‌آباد، شنگل‌آباد،آق كهريز، قم تپه، وايقان بر روي پهنه هاي پرخطر واقع‌شده كه خطر فرونشست در اين مناطق در وضعيت بحراني قرار دارد.