تحليل شواهد قرآني حذف در كتاب سيبويه و تاثير آن بر مفسران (مطالعه موردي: زجاج، زمخشري، طبرسي و فخر رازي)

سيبويه براي استحكام‌بخشي تحليل ها و وضع اصول نحوي از شواهد قرآني بسياري ياري گرفته است، ازاين‌رو پيداست كه كتاب او اثري گران‌سنگ و مرجعي مهم در حوزۀ گرامر يا قواعد نحوي و شواهد قرآني برشمرده مي شود. منابع تفسيري اصيل و موثق، به درك و تفسير آيات قرآن كمك مي كند كه در صورت بي‌توجهي به اين نكته مفسر در ورطۀ تفسير به رأي يا برداشت هاي ناروا خواهد افتاد. در ميان منابع مختلف تفسير، منابع نحوي اهميت بسزايي در فهم درست آيات الهي دارد، اين امر مي تواند از ضرورت هاي اين پژوهش باشد. اين جستار با استفاده از روش توصيفي – تحليلي، به مطالعۀ تحليل شواهد قرآني در باب (حذف) در الكتاب و بيان تأثير يافته هاي نحوي سيبويه بر روي مفسراني چون زجاج، زمخشري، طبرسي و فخرالدين رازي مي پردازد. اشاره به ميزان پذيرش يافته هاي نحوي سيبويه از شواهد قرآني از جانب مفسران ازجمله اهداف اين پژوهش است. بررسي‌هاي انجام‌شده، نشان مي دهد، تحليل هاي اين دانشمند نحوي در بيشتر موارد از جانب مفسران مورد تأييد واقع شده است و تأثيرپذيري مفسران از اين عالم نحوي بيشتر به‌صورت غيرمستقيم است كه در اكثر موارد به‌واسطۀ زجاج، زمخشري، يا با نقل‌قول از خليل و يا انتساب تحليل به مكتب اهل بصره، ديدگاه سيبويه موردپذيرش قرارگرفته است و در برخي موارد تحليل هاي او با نقد تند به‌خصوص از جانب فخر رازي و يا با نقد ملايم مواجه شده است. نكتۀ ديگري كه در تحليل هاي سيبويه قابل‌ذكر است، توجه او به قواعد نحوي و عناصر زباني كلام اعم از لفظي و معنايي، در بررسي شواهد قرآني است. از ديگر نتايج اين مقاله اشاره به رويكرد عقل گرايي در برخي از تحليل هاي سيبويه و چهار مفسر است كه در بيشتر موارد به‌صورت پرسش و پاسخ مي باشد.