خوانش تطبيقي بازتاب هويت در رمان نوجوان عربي و فارسي براساس نظريه اريك اريكسون (مطالعه موردي: فاتن و هستي)

در اين پژوهش به بررسي هويت در دو رمان نوجوان عربي و فارسي براساس نظريه رشد رواني‌اجتماعي اريك هامبورگر اريكسون پرداخته شده است. در اين نظريه، نوجواني در مرحله پنجم قرار دارد و چالش اصلي اين دوران بحران هويت؛ البته نه به معناي مخاطره‌آميز آن است. دو رمان بررسي‌شده عبارت‌اند از: «فاتن»، اثر فاطمه شرف‌الدين نويسنده‌ لبناني و «هستي»، اثر فرهاد حسن‌زاده نويسنده‌ ايراني. فاتن در فضاي جنگ داخلي لبنان (1985) و هستي در اوايل جنگ ايران و عراق (1980) روايت مي‌شود و شخصيت‌هاي اصلي در هر دو، دختران نوجوان هستند. در رمان‌هاي نوجوان شرف‌الدين به تحليل و نقد اوضاع اجتماعي‌ لبنان، پرداخته مي‌شود و در رمان‌هاي نوجوان حسن‌زاده رويكرد توانمندسازي و آگاهي‌بخشي به دختران به‌صورت برجسته‌اي نمود دارد. پژوهش‌ها از يك‌سو بر اهميت مرحله‌ نوجواني و ضرورت شكل‌گيري هويتِ موفق در اين مرحله تأكيد دارد و از سوي ديگر، غفلت پژوهشگران ادبي از اين دوران را نشان مي‌دهد؛ به همين دليل در پژوهش حاضر، با بهره‌گيري از نظريه‌ اريكسون و با استفاده از روش توصيفي-‌تحليلي و با رويكرد ادبيات تطبيقي، اين دو اثر بررسي شد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد، در رمان‌هاي فاتن و هستي، ويژگي‌هاي نوجوان براساس نظريه رشد رواني‌اجتماعي اريكسون در سه دسته‌بندي قرار مي‌گيرد: 1. بحران هويت؛ 2. هويت‌يابي كه خود شامل زيرمجموعه‌هاي همانندسازي، دريافت حمايت از جامعه، اعتراض نوجوان به نظام ارزشي بزرگ‌سالان و عشق در نوجواني است؛ 3. تعهد. از بررسي جايگاه هويت و چالش‌هاي هويتي نوجوانان در رمان‌هاي فاتن و هستي، نتيجه‌گيري مي‌شود كه ترغيب جدي مخاطب نوجوان به كسب هويت سالم و موفق از طريق تحصيل، مطالعه و معاشرت با افراد شايسته، هدف اصلي دو رمان است.