ارزيابي اثر پوسته‌هاي زيستي خاك بر كيفيت رواناب

در مناطق خشك و نيمه‌خشك، سطح خاك داراي پوشش گياهي ضعيف و پراكنده است. در بسياري از مناطق خشك، فضاي بين گياهان توسط ريزموجوداتي تحت عنوان پوسته‌هاي زيستي خاك (از جمله: گلسنگ‌ها، خزه‌ها، قارچ و سيانوباكتري‌ها) پوشيده شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسي اثر پوسته‌هاي زيستي خاك بر كيفيت رواناب در تپه‌ماهورهاي پيرامون تالاب آجي‌‌گل در استان گلستان انجام شد. براي انجام پژوهش، شبيه‌سازي باران در كرت‌هاي 1 ×2 مترمربعي، با شدت حدود 80 ميلي‌متر بر ساعت و با تداوم بارندگي 30 دقيقه‌اي در نقاط با و بدون پوسته‌هاي زيستي انجام شد. تيمارهاي مورد بررسي، پوسته زيستي با پوشش غالب خزه، پوسته زيستي با پوشش غالب گلسنگ، پوسته زيستي با پوشش غالب تركيبي خزه و گلسنگ، اراضي با پوشش غالب بوته‌زار و زمين لخت بود. متغيرهاي كيفيت آب مورد بررسي نيز رسوب، هدايت الكتريكي، اسيديته، رنگ و مواد جامد محلول است. نمونه‌برداري اين متغيرها در حين آزمايش (زمان شروع ايجاد رواناب، دقيقه 15و دقيقه 30) انجام شد. علاوه‌بر آن يك نمونه نيز بعد از پايان عمليات شبيه‌سازي از مخلوط كل رواناب برداشته شد. براي تعدادي ديگر از متغيرهاي كيفيت آب شامل كربن آلي، نيتروژن، فسفر و پتاسيم، اندازه‌گيري فقط در پايان شبيه‌سازي از مخلوط كل رواناب انجام شد. داده‌هاي حاصل از اندازه‌گيري نيز با استفاده از روش‌هاي گرافيكي و آزمون‌هاي آماريِ تحليل واريانس، كروسكال-واليس و توكي بررسي شد. نتايج نشان داد كه، غلظت رسوب در نقاط داراي پوسته‌هاي زيستي كم‌تر از نقاط فاقد اين پوسته‌ها بوده و در اكثر موارد خاك لخت نسبت به تيمارهاي مختلف اختلاف قابل ملاحظه‌اي داشته است (خاك لخت سه برابر درمنه). ساير متغيرهاي كيفيت رواناب (هدايت الكتريكي، اسيديته، رنگ و مواد جامد محلول) نيز در پوشش‌هاي مختلف داراي اختلاف معناداري در سطح پنج درصد بودند. در مورد متغيرهاي كربن‌آلي، فسفر، نيترات و پتاسيم، آزمون‌هاي آماري اختلافات معناداري بين پوشش‌هاي مختلف تشخيص ندادند، امّا بر روي نمودارهاي آماري، اختلافات قابل‌توجهي بين پوشش‌ها قابل مشاهده بود. به‌طور كلّي، نتايج حاكي از تأثير چشم‌گير پوسته‌هاي زيستي بر متغيرهاي كيفيت رواناب است. لذا، حفاظت از پوسته‌هاي زيستي و جلوگيري از تخريب آن‌ها، به‌منظور حفظ آب و خاك و نيز حفظ كيفيت آب در تالاب‌هاي پايين‌دست، ضرورت دارد.