اثر تغيير اقليم بر سلامت حوزه آبخيز سد فريمان با استفاده از مدل VOR

با توجه به اين‌كه حوزه‌هاي آبخيز سامانه‌هاي پويا هستند، كاركرد هيدرولوژيكي و سلامت آبخيزها تحت تأثير تغييرات كاربري زمين، تغيير اقليم و مداخلات انساني به‌طور مداوم تغيير مي‌كند. انتشار گازهاي گلخانه‌اي در دهه‌هاي اخير، موجب گرم شدن كره زمين و به‌دنبال آن تغيير در رژيم هيدرولوژيكي و كاركرد حوزه‌هاي آبخيز شده است كه اين امر مي‌تواند سلامت حوزه‌هاي آبخيز را تهديد كند. از اين‌رو، پژوهش حاضر با هدف ارزيابي سلامت حوزة آبخيز سد فريمان در استان خراسان رضوي در شرايط حال و تغيير اقليم تعريف شد. بدين‌منظور، ابتدا هيدرولوژي حوزه آبخيز با استفاده از مدل SWAT شبيه‌سازي و متغيرهاي هيدرولوژيكي زيرحوزه‌هاي آبخيز با رسوب و رواناب ماهانه تعيين شد. سپس با استفاده از مدل مفهومي بنيه-ساختار-انعطاف‌پذيري‌ (VOR)، سلامت حوزه آبخيز براي دورة تاريخي 1985-2014 محاسبه شد. در ادامه، به‌‌منظور ارزيابي اثر تغيير اقليم بر سلامت زيرحوزه‌هاي آبخيز براي دو دوره آينده (2030 تا 2059 و 2070 تا 2099) از خروجي‌هاي مدل‌هاي اقليمي CMCC-ESM2، GFDL-ESM4 و MRI-ESM2-0 براي سه سناريوي انتشار استفاده زيرحوزه‌هاي آبخيز. نتايج نشان داد كه سلامت كلي حوزه آبخيز بر اساس مدل VOR در وضعيت متوسط قرار گرفته است، اما با افزايش ميزان انتشار گازهاي گلخانه‌اي و افزايش دما، شاخص سلامت در تعداد بيش‌تري از زيرحوزه‌هاي آبخيز كاهش مي‌يابد، به‌گونه‌اي كه براي دوره 2059-2030 در سناريو SSP1-2.6، شاخص سلامت در 34/6 درصد از سطح حوزه آبخيز كاهش داشته است، در حالي‌كه در سناريو SSP2-4.5، 51 درصد و در سناريو SSP5-8.5، 65/5 درصد از سطح حوزه آبخيز با كاهش سلامت همراه بوده است. اين ميزان كاهش در دورة 2099-2070 براي سه سناريوي مطالعاتي به‌ترتيب 50/1، 56/3 و 65/5 به‌دست آمد كه نشان‌دهندۀ بدتر شدن وضعيت سلامت زيرحوزه‌هاي آبخيز در آينده است.