توسعه مدل PSR-Fuzzy به‌منظور ارزيابي سلامت آبخيز كوزه‌تپراقي

در اين تحقيق براي پهنه‌بندي وضعيت سلامت آبخيز كوزه‌تپراقي واقع در استان اردبيل از تلفيق عملگرهاي منطق فازي و مدل مفهومي فشار-حالت-پاسخ (PSR) استفاده شد. بدين‌منظور، ابتدا معيارهاي تراكم جاده، شيب، ضريب رواناب، مساحت زمين‌هاي كشاورزي با شيب بالاي 25 درصد، بارش و دما براي شاخص فشار، شاخص نرمال شده اختلاف پوشش گياهي (NDVI)، شاخص پوشش گياهي با انعكاس خاك (SAVI) و شاخص پوشش گياهي بارزسازي شده (EVI) براي شاخص حالت، فرسايش ويژه، ضريب شدت فرسايش، تراكم آبراهه و ميزان اراضي مرتعي براي شاخص پاسخ محاسبه شدند. سپس با استفاده از تابع عضويت Fuzzy Linear در محيط ArcGIS 10.8 به صورت فازي تبديل شدند. هم‌چنين، براي پهنه‌بندي سلامت آبخيز از شش عملگر AND، OR، SUM، PRODUCT، گاماي 0.9 و گاماي 0.5 استفاده شد. در ادامه، براي ارزيابي و طبقه‌بندي خروجي عملگرهاي مورد استفاده در برآورد سلامت آبخيز، شاخص جمع مطلوبيت (QS) محاسبه شد. بر اساس شاخص جمع مطلوبيت (Qs) مشخص شد كه PRODUCT با مقدار عددي 0.46 در اولويت اول و در ادامه گاما 0.9 با شاخص جمع مطلوبيت (Qs) 0.37 در اولويت دوم به‌عنوان كارآمدترين عملگرها در تهيه نقشه سلامت آبخيز هستند. طبق نتايج وضعيت سلامت آبخيز، عملگر PRODUCT، 67، 23، 9 و 1 درصد از مساحت كل به‌ترتيب در طبقات ناسالم، نسبتاً ناسالم، متوسط و نسبتاً سالم قرار گرفتند. براي عملگر گاماي 0.9، حدود 46، 1، 17 و 36 درصد آبخيز به‌ترتيب در طبقات ناسالم، متوسط، نسبتاً سالم و سالم طبقه‌بندي شدند. نتايج بيان‌گر تغييرات مكاني وضعيت سلامت در كل آبخيز مورد مطالعه بوده است. بنابراين، براي ارتقاء سلامت در درجات مختلف بايد برنامه‌هاي مختلف علمي و سازگار به‌كار برده شوند. پيشنهاد مي‌شود كه راهكارهاي مبتني بر طبيعت، مديريت مشاركتي و مديريت سازگار و يكپارچه براي بهبود سلامت آبخيز كوزه‌تپراقي در اولويت قرار گيرند. شاخص سلامت آبخيز مي‌تواند به‌عنوان ابزاري مؤثر براي تحليل موجوديت خدمات آبخيز متناسب با ظرفيت حمل آن‌ها نيز در نظر گرفته شود.