تعيين سهم تغيير اقليم و مداخلات انساني در تغييرات آبدهي رودخانه حبله‌رود با استفاده از رويكرد تحليل حساسيت هيدرولوژيكي مبتني بر فرضيه بوديكو

تغيير اقليم و مداخلات انساني از جمله مهم‌ترين عوامل تأثيرگذار در پاسخ هيدرولوژيكي يك حوزه آبخيز هستند. چرخه هيدرولوژيكي به‌عنوان يكي از مهم‌ترين سامانه‌هايي است كه تاكنون مورد مداخلات بشر قرار گرفته و جنبه‌هاي مختلف رفتار هيدرولوژيكي آن تغيير كرده است. منطقه مورد مطالعه در اين پژوهش بخش بالادست حوزه آبخيز حبله‌‌رود تا ايستگاه آبسنجي بنكوه است. در اين پژوهش از رويكرد تحليل حساسيت هيدرولوژيكي مبتني بر فرضيه بوديكو شامل روش‌هاي فو و ژانگ به‌منظور تفكيك اثر تغيير اقليم و مداخلات انساني در كاهش آبدهي رودخانه حبله‌رود در محل ايستگاه‌هاي هيدرومتري سيمين‌دشت و دليچاي ( دوره آماري 1981 تا 2017) استفاده شد. ميزان اثر تغيير اقليم در دبي جريان ايستگاه‌هاي سيمين‌دشت و دليچاي، طبق روش فو به‌ترتيب كم‌تر از يك درصد و 53 درصد و طبق روش ژانگ به‌ترتيب 6- و 93 درصد به‌دست آمد. در حالي‌كه سهم مداخلات انساني در تغيير دبي ايستگاه‌هاي سيمين‌دشت و دليچاي، طبق روش فو به‌ترتيب 81- و 153- درصد و طبق روش ژانگ 94- و 193- درصد محاسبه شده است. درصدهاي منفي بيان‌گر اثر كاهنده و درصدهاي مثبت بيان‌گر اثر افزآينده بر دبي جريان هستند. همان‌طوركه ملاحظه مي‌شود در هر دو ايستگاه هيدرومتري مورد مطالعه، ميزان تأثير مداخلات انساني بسيار بيش‌تر از تغيير اقليم است. نكته مهم ديگر اين‌كه، اثر تغيير اقليم بر تغييرات دبي جريان فقط مطابق روش ژانگ در ايستگاه هيدرومتري سيمين‌دشت كاهنده است و در ساير موارد افزآينده است. بنابراين طبق نتايج به‌دست آمده در اين پژوهش مي‌توان بيان كرد كه عامل اصلي كاهش آبدهي رودخانه‌هاي حوزه آبخيز حبله‌رود مداخلات انساني است و تغيير اقليم سهم قابل ملاحظه‌اي در كاهش آبدهي رودخانه‌هاي حوزه آبخيز حبله‌رود ندارد. هم‌چنين، نتايج به‌دست آمده بيان‌گر اين است كه در زيرحوزه آبخيز دليچاي، مداخلات انساني تأثير شديدتري بر كاهش آبدهي آن داشته است. بنابراين، لازم است سياست‌گذاران و مديران منابع آب در براي سياست‌گذاري و مديريت فعاليت‌هاي انساني مؤثر در چرخه طبيعي آب اقدام نمايند. هم‌چنين، از نتايج اين مطالعه مي‌توان به‌عنوان يك مرجع براي توسعه، بهره‌برداري و مديريت منابع آب در آينده استفاده نمود.