مدل‌سازي و بررسي وضعيت كمي آب‌هاي زيرزميني آبخوان مهيار جنوبي-دشت آسمان با استفاده از مدل MODFLOW

در اقليم خشك و نيمه‌خشك ايران عواملي مانند تغيير اقليم و كم‌آبي در كنار برداشت بيش از ظرفيت منابع آبي به‌خصوص منابع آب زيرزميني باعث شده سطوح آب زيرزميني كاهش يابد و در برخي مناطق شاهد رخدادهاي غيرقابل جبراني هم‌چون فرونشت باشيم. در نتيجه مديريت و كنترل برداشت از منابع زيرزميني قبل از وقوع بحران و رسيدن به سطح غيرقابل ‌بازگشت لازم و ضروري است. در اين راستا پايش و كنترل وضعيت آبخوان به‌وسيلة مدل‌هاي رايانه‌اي از اهميت بالايي برخوردار است. در پژوهش حاضر به مدل‌سازي و بررسي وضعيت كمي آب‌هاي زيرزميني آبخوان مهيار جنوبي-دشت آسمان در حوزة آبريز گاوخوني به‌وسيلة مدل عددي MODFLOW 2005 و نرم‌افزارGMS 10.4.5 پرداخته‌ شده است. به‌همين منظور از آمار و اطلاعات ۱۵ سالة منتهي به سال ۱۳۹۰ شركت مديريت منابع آب ايران و نيز اطلاعات تراز ارتفاعي مستخرج از داده‌هاي ماهواره‌اي براي مدل‌سازي آب زيرزميني آبخوان مهيار جنوبي-‌دشت آسمان استفاده شد. پارامترهايي چون هدايت هيدروليكي، ناهمساني افقي هدايت هيدروليكي (Anisotropy)، تغذيه (RCH) و آب‌دهي ويژه (SY) پس از استخراج از مدل مورد واسنجي قرار گرفت. تحليل حساسيت هر يك از پارامترها نشان داد كه مدل عددي نسبت به پارامترهاي ناهمساني افقي هدايت هيدروليكي و هدايت هيدروليكي بيش‌ترين تأثيرپذيري را دارد. براي تأمين اعتبار مدل و سنجش دقت آن صحت‌سنجي صورت گرفت. با توجه به 125 ماهه بودن بازة مطالعاتي، صحت‌سنجي براي 25 درصد انتهايي دوره (1390-1386) انجام شد كه خطاي اندك در مرحلة صحت‌سنجي مؤيد دقت در واسنجي و صحت آب‌نمود سلول‌هاي شبكة رياضي بود. در نهايت اعداد استخراجي از موتور FlowBudget سوار بر مدل واسنجي شده MODFLOW نشان داد كه در دورة 125 ماهه شبيه‌سازي به شكل متوسط روزانه سهم مشخصي از ذخيرة ثابت آبخوان كاسته شده است؛ به‌طوري‌كه متوسط 7.5 متر اُفت تراز آب زيرزميني را طي اين دوره در آبخوان شاهد هستيم و بيش‌ترين اُفت مربوط به قسمت شرقي آبخوان بوده است.