ارزيابي شاخص تنش آبي و فقر آب در توليد محصول برنج با تأكيد بر مفهوم ردپاي آب در ايران

برنج يكي از مهم‌ترين غلات در بسياري از كشورهاي دنيا از جمله ايران است كه امنيت غذايي و رفاه مردم بدان بستگي دارد. از طرفي به‌دليل بالا بودن نياز آبي برنج، كشت اين محصول با چالش كمبود آب مواجه شده است. هدف از اين مطالعه استفاده از مفهوم ردپاي آب، براي محاسبة تنش آبي ناشي از توليد برنج و فقر آب به‌عنوان ابزارهاي ارزيابي كمبود آب در استان‌هاي توليدكنندۀ برنج در ايران طي دورۀ آماري 1387 تا 1398 است. اين مطالعه به ارزيابي شاخص تنش آبي در توليد برنج و فقر آبي برمبناي كاربرد مفهوم ردپاي آب در كشت برنج طي دورة آماري 1387 تا 1398 پرداخته است. متوسط ردپاي كل برنج 3037 مترمكعب در تن و حجم كل ناشي از توليد آن 4313 ميليون مترمكعب است كه سهم ردپاي آب آبي، سبز و خاكستري به‌ترتيب برابر با 91.68، 6.93 و 1.39 درصد است. ميزان منابع آب موجود در توليد برنج در استان‌ توليدكننده، 21992 ميليون مترمكعب است كه به‌ترتيب 6872 و 15210 ميليون مترمكعب آن مربوط به آب آبي و آب سبز است. مقدار شاخص تنش آبي ناشي از كشت برنج در ايران به‌طور متوسط برابر با 0.5 (از 1.9) است. هم‌چنين، فقر آب ناشي از توليد برنج برابر با 1073 ميليون مترمكعب در ايران است، كه بيش‌ترين و كم‌ترين ميزان فقر آبي مربوط به استان‌هاي گيلان و خوزستان (290 و 11 ميليون مترمكعب) قرار دارند. استفاده از مفهوم ردپاي آب و شاخص‌هاي مشتق شده از آن در توليد برنج در هر يك از استان‌ها سبب مي‌شود تا با اطلاعات جامع‌ بتوان به ارزيابي تنش آبي در استان‌هاي توليدكنندة برنج پرداخت. ازطرفي با توجه به اين‌كه در اين محاسبات ردپاي آب و وضعيت منابع آبي در نظر گرفته مي‌شود، براي ارزيابي كمبود آب به‌ويژه در بخش كشاورزي در مناطق خشك و نيمه‌خشك مانند ايران بسيار مناسب است.