ارتقاء بهره‌وري آبياري گندم در ايران (بخش اول: از ديدگاه سامانة آبياري و مديريت آب)

در بسياري از كشورها مانند ايران، كشت آبي عامل اصلي توليد غذا بوده و آبياري نقش كليدي در افزايش توليد محصولات كشاورزي در 50 سال گذشته داشته است. يكي از مشكلات بزرگ توليد گندم، كمبود منابع آب است. بنابراين، ضرورت استفادة بهينه از منابع آب موجود و قابل استحصال و افزايش كارايي مصرف آب امري اجتناب‌ناپذير است. آزمايش‌ها و تجارب نيم‌قرن اخير در علم و فن آبياري نشان داده است كه تأثير نهاده‌هاي مختلف از قبيل بذور اصلاح ‌شده، كودهاي شيميايي، عمليات مناسب كاشت، داشت و برداشت هنگامي تأثير مثبت و مناسب در رشد گياه دارد كه مديريت آبياري كه شامل مجموعه اقداماتي است كه آب را به مقدار مشخص و در زمان مورد نياز در اختيار گياه قرار مي‌دهد، به نحو مطلوبي انجام شده باشد. طبق اصل پارِتو، مناطقي كه 80 درصد كشت و توليد گندم (آبي و ديم) در آن‌ها انجام مي‌شود، مناطق اصلي توليد گندم هستند. بر همين اساس، 13 استان گلستان، كرمانشاه، آذربايجان غربي، آذربايجان شرقي، همدان، اردبيل، لرستان، مركزي،‌ خوزستان، فارس، خراسان رضوي، كردستان و زنجان، به‌عنوان مناطق اصلي توليد گندم در ايران شناسايي شده و در اين مطالعه نيز تمركز اصلي بر روي اين مناطق بود. تحليل جامع بيان‌گر آن بود كه وسعت پيشنهادي براي اجراي سامانة آبياري موضعي نواري (تيپ) در سال زراعي 1400-1399، برابر 75000 هكتار بوده كه 53523 هكتار (71.4 درصد) آن متعلق به 13 استان اصلي توليدكننده يا همان مناطق عمدة توليد گندم است. هم‌چنين، نتايج نشان داد كه كاهش مصرف آب در بخش كشاورزي با توسعة روش آبياري موضعي نواري در مناطق اصلي توليد گندم منجر به كاهش 134.1 ميليون مترمكعب آب كشاورزي مي‌شود. هزينة اجرايي اين راه‌كار بر اساس متوسط اجراي هر هكتار آبياري موضعي 400 ميليون ريال، 21409 ميليارد ريال در سال 1400 است. در نتيجه به‌كارگيري سامانة نوين آبياري به‌عنوان يك ابزار مديريتي مي‌تواند منجر به ارتقاء بهره‌وري آب گندم در كشور شود.