ارزيابي پايداري حوزه آبخيز به كمك شاخص پايداري SWI (مطالعه موردي: حوزه آبخيز بوجين استان همدان)

در بسياري از مناطق، پايداري بوم‌سازگان و امنيت محيط‌ زيست شكننده‌تر شده است. در چند سال اخير، مطالعات و برنامه‌ريزهاي مختلفي در جهت حفظ منابع طبيعي و دست‌يابي به توسعه‌ پايدار صورت گرفته است. بنابراين، هدف پژوهش حاضر، ارزيابي سطح پايداري حوزه‌ آبخيز بوجين است. يكي از روش‌هاي ارزيابي پايداري حوزه‌ آبخيز استفاده از مدل‌ مفهومي فشار-حالت -پاسخ (PSR) است. مدل علي-معلولي PSR به كمك شاخص WSI در قالب چهار زيرشاخص هيدرولوژي، محيط ‌زيست، حيات و سياست‌گذاري به ارزيابي پايداري حوزه‌ آبخيز مورد نظر به‌صورت عددي مي‌پردازد. در اين روش با در نظر گرفتن اطلاعات و داده‌هاي موجود براي هركدام از زيرشاخص‌ها، مقادير پارامترها در سه بعد فشار، حالت و پاسخ تعيين و در دامنه‌ امتيازدهي از صفر تا يك و در پنج طبقه به حالت كمي تبديل مي‌شوند. زيرشاخص‌ها بر اساس سه پارامتر مدل مفهومي در يك دوره‌ 10 ساله براي حوزه‌ آبخيز بوجين مورد بررسي قرار گرفت. شاخص WSI در سه سطح پايين، متوسط و بالا براي پايداري حوزه‌ آبخيز محاسبه شد. نتايج نشان داد پارامتر فشار با امتياز 0.75 و پارامتر پاسخ با امتياز 0.63 بيش‌ترين و كم‌ترين امتياز را براي ارزيابي پايداري حوزه‌ آبخيز بوجين به خود اختصاص داده‌اند كه نشان‌دهنده‌ پاسخ مناسب جهت كاهش فشار وارده به بوم‌سازگان است. زيرشاخص هيدرولوژي و محيط ‌زيست به‌ترتيب با امتياز 0.16 و يك كم‌ترين و بيش‌ترين اولويت را جهت مديريت بوم‌سازگان حوزه‌ آبخيز دارند. طبق نقشه‌هاي توزيع پراكنش شاخص ارزيابي پايداري در سامانه‌هاي عرفي حوزه‌ آبخيز در دوره‌ زماني 1385، 1390 و 1395 مشخص شد در شروع دوره مقدار شاخص سطح پايداري حوزه‌ آبخيز در سطح متوسط به پايين بوده (امتياز 0.59) و در ميانه‌ دوره‌ متوسط (امتياز 0.62) و براي پايان دوره‌ زماني به طبقه‌ متوسط به بالا (امتياز 0.7) ارتقاء يافته است. ارزيابي پايداري آبخيزها با استفاده از مدل PSR براي ارائه‌ راه‌كارهاي مديريتي بسيار كاربردي است. زيرا متناسب با ماهيت مدل به تبيين ابعاد مشخصي از سلامت حوزه‌ آبخيز پرداخته مي‌شود كه در اين ‌بين كسب امتياز 0.7 براي شاخص WSI در كل حوزه‌ آبخيز بوجين نشان داد سطح پايداري در اين حوزه‌ آبخيز در دوره‌ 10 ساله در سطح متوسط قرار گرفته و لازم است توجه بيش‌تري به ارتقاي سطح پايداري و سلامت حوزه‌ آبخيز مذكور شود.