پايش و بررسي محدوده‌هاي هشدار فرسايش بادي در شمال غرب استان گلستان (مطالعه‌ موردي: شهرستان‌هاي آق قلا و گميشان)

فرسايش بادي، طوفان‌هاي گرد و غبار و مديريت آن همواره يكي از مباحث مهم مناطق خشك و نيمه‌خشك بوده و چالشي جدي در برابر اهداف توسعه‌ پايدار محسوب مي‌شود. در استان گلستان به‌دليل وجود دشت‌هاي وسيع بياباني در نواحي شمالي آن وقوع پديده‌ فرسايش بادي در سال‌هاي اخير فراواني بيش‌تري پيدا كرده است. لذا، با توجه به اهميت موضوع، پژوهش حاضر با هدف پايش و بررسي محدوده‌هاي هشدار فرسايش بادي در شمال‌غرب استان گلستان با استفاده از مدل WEHI انجام شد. هم‌چنين، از مدل زنجيره‌ ماركوف براي بررسي تغييرات كلاس فرسايش در بازه‌ زماني 2021-2002 استفاده شد. پس از محاسبه‌ شدت فرسايش بادي، با در نظر گرفتن حد آستانه براي اين مدل مساحت مناطق تحت هشدار در طول دوره‌ آماري مورد بررسي قرار گرفت. نتايج حاصل از مدل‌سازي نشان داد كه شدت فرسايش بادي در واحدهاي كاري رسوبات آبرفتي اترك‌، اراضي شورزار، تپه‌ ماسه‌اي طولي‌، تپه‌ بارخاني، اراضي باير و حاشيه‌ تالاب در كلاس شديد قرار دارد. هم‌چنين، نتايج حاصل از پايش فرسايش بادي نشان داد كه كلاس فرسايش بادي زياد و از 88/59940 هكتار به 3/71698 هكتار رسيده كه نشان‌دهنده‌ افزايش چهار درصدي در دوره‌ آماري مورد مطالعه است. شدت فرسايش بادي در مناطق اطراف كوير سنگرتپه و نواحي مركزي به كلاس فرسايش بادي شديد و در نواحي غربي و شرقي منطقه به كلاس فرسايش بادي كم تغيير كرده است. نهايتاً، پايش مناطق تحت هشدار نشان‌دهنده‌ افزايش 41 هزار هكتاري اين مناطق در نواحي غربي، شمال‌غربي و مركزي منطقه‌ مورد مطالعه در 20 سال گذشته است. بر اساس نتايج اين پژوهش و با توجه به تشديد فراواني وقوع گرد و غبار در سال‌هاي اخير و پيامدهاي جبران‌ناپذير آن، اجراي برنامه‌ جامع مقابله با پديده‌ گرد و غبار در استان گلستان ضروري و فوري است. بر اساس نتايج به‌دست آمده در اين پژوهش، اقدامات اصلاحي و بيولوژيكي شامل كشت و توسعه‌ پوشش گياهي مقاوم به شوري آب و خاك، راهبرد افزايش گياهان مقاوم به شوري و خشكي در مراتع ضعيف، انجام عمليات كشاورزي حفاظتي به‌ويژه حفظ باقي‌مانده‌هاي زراعي پس از برداشت و احداث شبكه‌ بادشكن در حاشيه‌ اراضي زراعي پيشنهاد مي‌شود.