نقش ارزش ‌‌ها در تبيين‌ علّي پديده‌هاي تاريخي ـ اجتماعي؛ بازسازي رهيافت پسااثباتي ماكس وبر به عليت

جامعه ‌شناسي علمي است كه به‌ علت پديده‌هاي اجتماعي مي‌پردازد، اما در علوم اجتماعي ماهيت تبيين علي همواره مورد مناقشه بوده است. يكي از اصلي‌ترين نزاع‌‌ها در تبيين علّي پديده‌هاي اجتماعي حول نسبت دانش و ارزش است كه آيا واجب و ممكن است كه دانشمند اجتماعي از ورود ارزش‌هاي فرهنگي اجتناب كند يا اينكه ارزش‌‌ها از عناصر منطقي تحليل علّي محسوب مي‌شوند؟ در اين‌صورت، تحليل علّي آغشته به ارزش‌‌ها چگونه مي‌تواند عيني و براي ديگران معتبر باشد؟ پاسخ كلاسيك‌‌ها و معاصران جامعه‌شناسي و نظريه اجتماعي به امكان «عينيت تحليل علّي ارز‌ش‌بار» را مي‌توان در قالب دو تز رقيب صورت‌بندي نمود. تز اثباتي؛ تحليل علّي، غيرارزش‌بار و عيني‌ است. تز پسااثباتي؛ تحليل علّي، ارزش‌بار ولي عيني‌ است. نوشتار حاضر از طريق واكاوي نظريه پسااثباتي عليت وبر استدلال مي‌كند كه اولاً تحليل علّي ارزش‌بار است. ثانياً ارزش‌باري تبيين علّي نه‌تنها مخلّ عينيت نيست كه شرط حصول عينيت در علوم اجتماعي است.