نقش فرهنگ در مفهوم سازي علوم اجتماعي؛ ديالكتيك امر خاص و عام در روش شناسي تيپ آرماني ماكس وبر

جامعه شناسان براي مطالعه پديده هاي فرهنگي و اجتماعي مفاهيم زيادي وضع كرده اند و براي توضيح اين مفاهيم هم آثار زيادي نوشته اند؛ اما مسئله اين است كه آيا مفاهيم علوم اجتماعي بيشتر از سنخ مفاهيم و قوانين عام علوم طبيعي اند يا از سنخ مفاهيم تاريخي علوم فرهنگي اند كه با توجه به مقوله فرهنگ و بافت تاريخي ساخته و پرداخته مي شوند؟ در اين صورت، مفهوم سازي مبتني بر فرهنگ چگونه مي تواند در عين اينكه به پديده هاي مشخص انضمامي ميپردازد، وجه تعميمي نيز داشته باشد؟ در پاسخ به اين پرسش، در دو سر طيف، رهيافت قياسي – قانوني و رهيافت تاريخي - فرهنگي، ماهيت و ساختار مفاهيم علوم اجتماعي را مورد بحث و تعمق قرار داد ه اند. اميل دوركيم، سرمشق كلاسيك رهيافت قياسي-قانوني و ماكس وبر، سرمشق كلاسيك رهيافت تاريخي –فرهنگي محسوب ميشود. مقاله حاضر بر اساس نظريه مفهوم سازي وبر و با اتكا به آراء وبر پژوهان استدلال ميكند كه مفاهيم علوم اجتماعي از سنخ مفاهيم و قوانين عام علوم طبيعي و از سنخ مفاهيم طبق هاي نيست بلكه از گونه هاي آرماني و آنها نيز از سنخ مفاهيم تكويني و مفاهيم تاريخي اند كه در عين اينكه از چشم انداز فرهنگي خاص ساخته مي شوند، وجه تعميمي نيز دارند. در اين مقاله استدلال مي شود كه تيپ آرماني طرحي براي تركيب ميان امر خاص و امر عام در علوم اجتماعي است.